Buğda Pas Xəstəliyi Nədir?

27 Ocak 2026 Çağla Altıntaş 6 görüntülenme

🇹🇷 Türkçe 🇺🇸 English 🇨🇳 中文 🇷🇺 Русский 🇸🇦 العربية 🇪🇸 Español 🇦🇿 Azərbaycan 🇩🇪 Deutsch

Buğda Pas Xəstəliyi Nədir?

Buğda pas xəstəliyi, buğda bitkilərinə təsir edən və Puccinia cinsinə aid göbələklər tərəfindən törədilən, bitkinin inkişafına və məhsuldarlığına mənfi təsir göstərən mühüm kənd təsərrüfatı xəstəliyidir. Buğda pas xəstəlikləri, Puccinia cinsinə aid funguslar tərəfindən törədilən və buğda bitkilərində müxtəlif formalarda görünən, geniş yayılmış və zərərli xəstəliklərdir. Buğda pas xəstəlikləri üç əsas növü ilə tanınır: qəhvəyi pas (Puccinia recondita tritici), qara pas (Puccinia graministritici) və sarı pas (Puccinia striiformis). Bu xəstəliklər bitkilərin yarpaq, gövdə və sünbüllərində müxtəlif əlamətlər göstərir və xəstəliyin yayılma sürətinə görə məhsuldarlıq və keyfiyyət itkilərinə yol açır. Xüsusilə yüksək rütubət və uyğun temperatur şəraitində sürətlə yayıla bilən bu patogenlər buğda istehsalçıları üçün ciddi problem yaradır. Buğda pas xəstəlikləri kənd təsərrüfatı istehsalına təsir edən mühüm biotik stress faktoru kimi həm məhsuldarlıq itkilərinə, həm də keyfiyyətin aşağı düşməsinə səbəb ola bilər. Buna görə də, bu xəstəliklərlə effektiv mübarizə və idarəetmə strategiyası hazırlamaq davamlı buğda istehsalı üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Qəhvəyi Pas (Puccinia recondita tritici)

Qəhvəyi pas bitkinin yarpaq ayası, qını, gövdəsi və sünbüllərində kiçik, qəhvəyi püstüllər şəklində özünü göstərir. Xüsusilə rütubətli və sərin iqlim şəraitində sürətlə yayılan qəhvəyi pas, bitkinin fotosintez qabiliyyətini azaldaraq ciddi məhsuldarlıq itkilərinə səbəb ola bilər.

Qara Pas (Puccinia graministritici)

Qara pas bitkinin yarpaqlarında, gövdələrində və sünbüllərində tünd qırmızımtıl qəhvəyi püstüllər yaradır. Qara pas xüsusilə rütubətli və sərin hava şəraitində sürətlə yayılır və bitkilərin böyüməsinə mane olaraq ciddi zərərlərə səbəb ola bilər.

Sarı Pas (Puccinia striiformis)

Bu xəstəlik xüsusilə sərin və rütubətli şəraitdə inkişaf edir və bitkinin yarpaqlarında sarı xətlər və ya zolaqlar şəklində əlamət göstərir. Sarı pas yarpaq səthində yaratdığı püstüllərlə bitkinin fotosintez etmə qabiliyyətini azaldaraq böyümə geriliyinə və əhəmiyyətli dərəcədə məhsuldarlıq itkisinə səbəb olur.

Pas Xəstəlikləri ilə Mübarizə Üsulları

Pas xəstəlikləri ilə mübarizə buğda məhsuldarlığını qorumaq və xəstəliyin yayılmasını əngəlləmək üçün olduqca vacibdir. Mübarizə üsulları həm aqrotexniki, həm də kimyəvi üsulları əhatə edir:

Aqrotexniki Tədbirlər:
- Davamlı Sortların İstifadəsi: Pas xəstəliklərinə qarşı müqavimətli buğda sortlarının səpini xəstəliyin yayılmasının qarşısını almağın ən effektiv yollarından biridir.
- Səpin Sıxlığı: Sıx səpindən qaçaraq bitkilər arasındakı havalanmanı artırmaq xəstəliyin inkişafını əngəlləyir. Həmçinin rütubətin toplanmasının qarşısını almaq üçün bitki sıxlığı düzgün şəkildə tənzimlənməlidir.
- Yabanı Otlarla Mübarizə: Yabanı otlar pas xəstəliklərinin sığınacaq sahəsi ola bilər. Bu səbəbdən yabanı otların nəzarətdə saxlanılması xəstəliyin yayılmasını azaldır.
- Torpaq Analizi və Gübrələmə: Düzgün gübrələmə bitkilərin sağlamlığını artıraraq xəstəliklərə qarşı müqavimətlərini gücləndirir. Gübrələmə proqramı torpaq analizinə əsaslanaraq planlaşdırılmalıdır.
- Aralıq Sahib Bitkilərin Məhv Edilməsi: Pas xəstəliklərinin aralıq sahibi olan bitkilərin yox edilməsi xəstəliyin həyat dövrünü qıraraq yayılmanın qarşısını alır.
Kimyəvi Mübarizə:
- Dərmanlama Vaxtı: Pas xəstəliklərinin ilk əlamətləri görüldükdə, xüsusilə alt yarpaqlarda, xəstəliyin irəliləməsini dayandırmaq üçün yaşıl kütlənin dərmanlanmasına başlanmalıdır. İqlim şəraiti və xəstəliyin inkişaf vəziyyəti nəzərə alınaraq dərmanlama təkrar oluna bilər.
- Dərmanlama Texnikası: Dərmanlamanın effektiv olması üçün yarpaqların və gövdənin səthi dərmanlı su ilə tamamilə örtülməlidir. Geniş sahələrdə hidravlik tarla pülverizatorları kimi uyğun avadanlıqlar istifadə edilməlidir.

Bu üsullar pas xəstəliklərinə qarşı effektiv mübarizə təqdim edərək buğda məhsuldarlığını və keyfiyyətini qorumağa kömək edir.

Pas Xəstəliklərinin İzlənilməsi və Erkən Diaqnostika

Pas xəstəliklərinin izlənilməsi və erkən diaqnostikası buğda tarlalarında məhsuldarlıq itkilərini minimuma endirmək üçün həyati əhəmiyyətə malikdir. Pas xəstəlikləri uyğun şəraitdə sürətlə yayıla bildiyi üçün bu proseslərin effektiv şəkildə idarə olunması lazımdır.

Daimi Sahə Müayinəsi: Buğda tarlalarının müntəzəm olaraq müayinə edilməsi pas xəstəliklərinin erkən mərhələlərdə aşkar edilməsinə imkan yaradır.
İqlim və Ətraf Mühit Şəraitinin İzlənilməsi: Pas xəstəlikləri müəyyən iqlim şəraitində sürətlə inkişaf edir. Məsələn, yüksək rütubət və müəyyən temperatur diapazonları (adətən 10-20°C) xəstəliyin yayılmasını tətikləyə bilər. Bu səbəbdən iqlim məlumatlarının müntəzəm izlənilməsi riskli dövrlərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsinə kömək edir.
Xəstəlik Əlamətlərinin Müşahidə Edilməsi: Pas xəstəliklərinin erkən əlamətləri arasında yarpaqlarda kiçik, yumru və ya uzununa püstüllər (qabarcıqlar) yer alır. Bu püstüllər adətən yarpaqların üst səthində görülür və qəhvəyi, sarı və ya qara rəngdə ola bilər.
Risk Xəritələrinin İstifadəsi: Regional xəstəlik risk xəritələri xəstəliyin yayılma ehtimalının yüksək olduğu sahələri müəyyən etmək üçün istifadə edilə bilər.

Kategoriler

Bitki Sağlığı

Ürünler

Çözümler

Kurumsal

Buğda Pas Xəstəliyi Nədir?