Cəfəri Yetişdirilməsi Necə Aparılır?
Cəfəri yetişdirilməsi, aşağı xərclərlə başlanıla bilən və gəlirlilik potensialı olan bir kənd təsərrüfatı fəaliyyətidir. Cəfərinin geniş istifadə sahəsi və yaygın istehlakı, bazar tələbinin daimi olmasını təmin edir. Xüsusilə restoranlar, otellər, marketlər və toplu istehlak yerləri kimi qida sektoru müəssisələri, davamlı olaraq təzə cəfəri tələb edirlər. Bu səbəbdən, düzgün yetişdirmə texnikalarının tətbiqi ilə yüksək keyfiyyətli və müntəzəm bir məhsul əldə edilərək, bu müəssisələrə etibarlı bir tədarükçü olmaq mümkündür. Cəfərinin adətən mülayim iqlimlərdə və rütubətli torpaqlarda daha yaxşı inkişaf etdiyi məlumdur. Lakin, yetişdirmə texnikalarının müvafiq şəkildə tətbiqi ilə daha isti və ya quru iqlimlərdə də uğurlu bir şəkildə yetişdirilə bilər. Xüsusilə istixana və ya sərinlətmə sistemləri istifadə edilərək, mövsüm şərtlərindən asılı olmayaraq il boyu cəfəri istehsalı həyata keçirilə bilməkdədir.
Cəfəri Yetişdirilməsində İqlim Və Torpaq Quruluşu
Cəfəri, yüksək rütubətli və mülayim iqlim şəraitini üstün tutur. Soyuq bölgələrdə, cəfərinin yetişdirilməsi adətən yaz və payız ayları arasında baş verir. Lakin, Aralıq dənizi, Egey və Mərmərə bölgələri kimi Türkiyənin mülayim iqlimli bölgələrində il boyu cəfəri yetişdiriciliyi aparıla bilir. Cəfərinin torpaq seçimi isə kifayət qədər genişdir. Qida maddələri baxımından zəngin və yüngül olması üstünlük təşkil edir. Dərin və yaxşı drenaj edilmiş torpaqlar, cəfərinin kök inkişafı üçün idealdır. Torpağın pH dərəcəsi 5.0 ilə 8.0 arasında olduqda cəfəri üçün uyğun bir mühit yaradır. Ölkəmizin geniş coğrafi müxtəlifliyi və fərqli iqlim bölgələri, cəfəri yetişdiriciliyi üçün uyğun imkanlar təqdim edir. Lakin, hər bölgənin iqlim və torpaq xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq yetişdirmə texnikaları uyğunlaşdırılmalıdır.
Cəfəri Yetişdirilməsində Səpin Nə Zaman Aparılır?
Cəfəri istehsalına hazırlıq, tarlanın təmizlənməsi və gübrələnməsi ilə başlayır. Tarla, cəfərinin yaxşı inkişafını təmin etmək üçün ən az 1-2 ay əvvəldən heyvan gübrəsi ilə gübrələnir və dərincə şumlanır. Yabanı ot nəzarəti üçün də bu dövrdə tədbir görülür. Düz tarla səpininə və ya tava şəklindəki istehsala görə tarla hazırlanır. Cəfəri yetişdirilməsində tarla seçimi vacibdir. Tarla bir və çoxillik yabanı otlardan təmizlənmiş olmalıdır. Toxum səpini, toxumların cücərməsi ən çətin və ən uzun sürənlərdən biri olduğu üçün diqqətlə aparılmalıdır. Toxumlar bərabər şəkildə səpilir və 1-1.5 sm dərinliyə əkilir. Cəfəri toxumu, kvadrat metrə 1-1.5 qram olaraq hesablanır və kiçik müəssisələrdə adətən əl ilə səpmə şəklində əkilir. Toxumların torpaq səthində görünməsindən sonra qulluq prosesi başlayır. Bitkilərin sağlam böyüməsi üçün suvarma, yabanı ot nəzarəti və lazım gələrsə gübrələmə kimi işlər müntəzəm olaraq həyata keçirilir.
Cəfəri Yetişdirilməsində Gübrələmə
Səpindən əvvəl edilən üzvi gübrələmə, toxumların cücərmə və inkişaf prosesində mühüm rol oynayır. Xüsusilə yanmış tövlə gübrəsi kimi üzvi gübrələr; torpaqda humus miqdarını artırır, qida maddələrini təmin edir və torpaq quruluşunu yaxşılaşdırır. Bununla yanaşı, payızda saf azot tətbiqi də toxum cücərməsi və bitki inkişafı üzərində müsbət təsirlər yaradır. Azot bitkilərin yaşıl hissələrinin böyüməsini stimullaşdırır və toxum cücərməsini sürətləndirir. Tövlə gübrəsinə əlavə olaraq tətbiq ediləcək azot, fosfor, kalium, kalsium və maqnezium kimi mineral gübrələr, bitkinin sağlam şəkildə böyüməsi üçün zəruri olan qida maddələrini təmin edir. Bu qida maddələri bitkinin kök, yarpaq və gövdə inkişafını dəstəkləyir və məhsul keyfiyyətini artırır. Gübrələmə miqdarları torpaq analizi nəticələrinə görə müəyyən edilməlidir. Torpaq analizi, torpağın qida tərkibini və pH səviyyəsini müəyyən edərək düzgün gübrələmə proqramının yaradılmasına kömək edir. Bu şəkildə, torpağın ehtiyac duyduğu qida maddələri düzgün şəkildə təmin edilir və məhsuldar bir istehsal təmin olunur.
Cəfəri Yetişdirilməsində Suvarma, Cəfəri Çox Su İstəyirmi?
Cəfəri, istehsal dövrü ərzində torpaq və hava rütubətinə həssas bir tərəvəzdir. Cəfərinin cücərmə və inkişaf prosesində torpaqda kifayət qədər rütubətin olması vacibdir. Həmçinin, bitkinin su qəbulunu təmin etmək və sağlam bir böyümə üçün müntəzəm suvarma da lazımdır. Bununla belə, hava rütubətinin də cəfəri yetişdiriciliyində əhəmiyyəti böyükdür. Yüksək hava rütubətinin bitki üzərindəki su itkisini azaldaraq bitkinin susuzluq stresinin qarşısını almağa kömək etdiyi bilinir. Bu səbəbdən, xüsusilə quraq dövrlərdə və ya aşağı hava rütubətinə malik bölgələrdə, suvarma tezliyi artırılmalı və ya bitkini rütubətli saxlayacaq alternativ üsullar istifadə edilməlidir. Cəfərinin rütubət ehtiyacını qarşılamaq üçün torpaq və hava rütubətini balanslı bir şəkildə təmin etmək, sağlam və məhsuldar bir istehsal üçün vacibdir.
Cəfəri Yetişdirilməsində Görülən Xəstəlik Və Zərərvericilər
Cəfəri istehsalında ölkəmizdə adətən ciddi xəstəlik və zərərvericilərlə qarşılaşılmır. Lakin toxum cücərmə dövründə toxum qurdları bəzi bölgələrdə problem ola bilər. Toxum qurdları, toxumların daxili hissələrində bəslənərək cücərməyə mane ola bilər və ya toxumların zəif böyüməsinə səbəb ola bilərlər. Bu növ zərərvericilərlə mübarizədə toxumların torpaq ilə təmas etdiyi mərhələdə torpaq dərmanlaması aparıla bilər. Torpaq dərmanlaması, toxumların cücərmə dövründə torpaq daxilində olan zərərli orqanizmləri təsirsiz hala gətirmək üçün istifadə olunur. Kimyəvi insektisidlər, torpaqda olan zərərli orqanizmləri öldürərək toxum cücərməsinə mane olmağa çalışır. Lakin, kimyəvi dərmanların istifadəsi ekoloji təsirlərə və insan sağlamlığına zərər verə biləcəyindən diqqətli bir şəkildə tətbiq olunmalı və istehsalçı təhlükəsizliyi üçün zəruri tədbirlər alınmalıdır.
Cəfəri Neçə Günə Yetişir?
Mart və Sentyabr aylarında aparılan toxum səpinlərindən sonra, adətən 60-70 gün sonra cəfəri bitkiləri məhsul yığımı yetkinliyinə çatır. Məhsul yığımı prosesi, adətən səhərin erkən saatlarında aparılır. Məhsul yığımı yetkinliyinə çatmış bitkilərin yarpaq saplaqları, torpağın təxminən 1-2 sm üzərindən kəsilir və ya yarpaq saplaqları ovuc içinə alınaraq yana doğru çəkilərək edilir. Bu prosesin, bitkinin kökündən tamamilə qoparılmadan edilməsi, bitkinin yenidən böyüməsinə və məhsul yığımının davamlılığına imkan yaradır. Yığılan cəfəri yarpaqları, təzə və sağlam bir şəkildə paketlənərək bazara, marketə və ya istehlakçıya təqdim edilə bilər. Bu şəkildə, toxum səpinindən məhsul yığımı dövrünə qədər keçən müddətdə düzgün qulluq və işlərlə keyfiyyətli bir məhsul əldə edilmiş olur.
Cəfəri Yetişdirilməsində Məhsuldarlıq, m2-dən Neçə Dəstə Cəfəri Çıxır?
Cəfəridə məhsuldarlıq adətən dəstə olaraq ölçülür. Bir il boyu aparılan istehsalda, bir kvadrat metrlik sahədən cəmi 80-100 dəstə cəfəri əldə edilə bilər. Cəfəri məhsuldarlığı adətən ilk biçimdən üçüncü biçimə qədər artır, lakin sonrakı biçimlərdə azalma meyli göstərir. İlk biçimdə, gənc və təzə yarpaqlar yığılır və adətən ən yüksək məhsuldarlıq alınır. Ardınca ikinci və üçüncü biçimlərdə, bitki təkrar böyümə göstərir və daha az, lakin yenə də qənaətbəxş bir məhsuldarlıq əldə edilə bilər. Lakin sonrakı biçimlərdə bitki yaşlanır və məhsuldarlıqda bir azalma baş verir. Bu səbəbdən, davamlı və müntəzəm bir məhsul yığımı planı ilə bir il boyu cəfəri istehsalında maksimum məhsuldarlıq əldə etmək vacibdir.