Çovdar Yetişdirilməsi Necə Edilir?

27 Ocak 2026 Çağla Altıntaş 7 görüntülenme

🇹🇷 Türkçe 🇺🇸 English 🇨🇳 中文 🇷🇺 Русский 🇸🇦 العربية 🇪🇸 Español 🇦🇿 Azərbaycan 🇩🇪 Deutsch

Çovdar Yetişdirilməsi Necə Edilir?

Çovdar yetişdirilməsi, yalnız kənd təsərrüfatı ilə maraqlananlar üçün deyil, həm də təbiətlə və keçmişlə əlaqə qurmaq istəyənlər üçün bir fürsətdir. Min illik tarixə malik olan bu taxıl, bəşəriyyətin mədəni və qidalanma irsinin mühüm bir hissəsidir. Çovdar, bəşəriyyətin qidalanma mənbələri arasında köklü bir yerə malik olan, Yaxın Şərq və Cənubi Asiyanın bərəkətli torpaqlarında doğulmuş bir taxıldır. Anavatanından yayılaraq dünyanın dörd bir yanına çatmışdır. Göz oxşayan sarı sünbülləri və yüngül qoxulu tarlası ilə çovdar tarlaları hər baxımdan valehedicidir.

Bu bitki dözümlülüyü və soyuğa qarşı tolerantlığı ilə tanınır. Qışları sərt keçən bölgələrdə belə uğurla yetişdirilə bilər. Adətən qida təmin etmək məqsədilə əkilir və dənələri un istehsalında və ya heyvan yemi kimi istifadə olunur. Eyni zamanda torpaq eroziyasının qarşısını almaq və torpaq məhsuldarlığını artırmaq kimi kənd təsərrüfatı məqsədləri üçün də üstünlük verilir. Çovdarın yetişdirilməsi tarla hazırlığından məhsul yığımına qədər diqqət tələb edir. Torpağı dərindən becərmək və duz qalıqlarını təmizləmək kimi addımlar sağlam məhsul əldə etmək üçün kritik əhəmiyyətə malikdir. Əkin vaxtı iqlim və torpaq şəraitindən asılı olaraq dəyişir, lakin adətən payızda həyata keçirilir.

Çovdar Harada Yetişir?

Çovdar adətən sərin iqlimlərdə və müəyyən torpaq şəraitində yetişən bir taxıl kimi tanınır. Xüsusilə şimal ölkələri və dağlıq bölgələr çovdarın təbii yetişmə sahələridir. Rusiya, Polşa, Almaniya kimi ölkələr çovdarın mühüm istehsalçıları arasındadır. Türkiyədə isə xüsusilə Qara dəniz bölgəsinin sahil hissələri, Şərqi Anadolu və İç Anadolunun yüksək hündürlüklü bölgələri çovdar yetişdirilməsi üçün uyğundur. Kontinental iqlimin təsirli olduğu bu bölgələrdə çovdarın dözümlü olduğu soyuq qışlar və kifayət qədər yağıntı miqdarı mövcuddur. Bundan əlavə, çovdarın yetişdiyi torpaqlar adətən qumlu, turşulu və ya qələvi xarakterli ola bilər. Bu bölgələrdə çovdar əkinçiliyi yerli iqtisadiyyata töhfə verir və ənənəvi kənd təsərrüfatı təcrübələrinin mühüm hissəsini təşkil edir. Çovdar yetişdirilməsi bu bölgələrdəki kənd təsərrüfatı fəaliyyətlərinin müxtəlifliyini artıraraq kənd təsərrüfatı gəlirlərini və kənd yerlərində məşğulluğu dəstəkləyir. Bu səbəbdən çovdarın yetişdirilməsi yalnız yerli iqtisadiyyata deyil, həm də kənd təsərrüfatı müxtəlifliyinə və davamlı kənd inkişafına töhfə verir.

Çovdar Yetişdirilməsində İqlim və Torpaq Quruluşu

Çovdar adətən sərin iqlimlərə üstünlük verir və soyuğa qarşı dözümlüdür. Bu səbəbdən mülayim iqlim qurşağında və yüksək hündürlüklü bölgələrdə daha yaxşı yetişir. Yaz aylarında sərin, yay aylarında isə mülayim temperaturlar çovdar bitkisinin inkişafı üçün uyğun şəraitdir. Xüsusilə şimal ölkələri və dağlıq bölgələr çovdar yetişdirilməsi üçün ideal iqlim şəraitinə malikdir. Torpaq quruluşu da çovdar yetişdirilməsində mühüm faktordur. Çovdar qumlu, gilli və gillicəli torpaqlarda yetişə bilər, lakin ən uyğun torpaq tipi gillicəli-qumlu torpaqlardır. Yaxşı drenaj təmin edə bilən və havalanan torpaqlar çovdarın köklərinin inkişafını dəstəkləyir.

Çovdar Necə Əkilir?

Çovdar yetişdirilməsində torpaq hazırlığı, buğda və arpa yetişdirilməsində olduğu kimi mühüm bir addımdır. Xüsusilə şoranlığı çox olan bölgələrdə torpaq becərməsi 25-30 sm dərinliyində edilməlidir. Bu proses zamanı torpaq səthində yığılmış duzlar alt-üst edilir. Çünki şoran torpaqlarda üstdəki duzlar dərin becərmə ilə alta verilməzsə, duz sıxlığı çox olan yerlərdə cücərmə problemi yaşana bilər. Yaxşı məhsuldarlıq əldə etmək üçün payızlıq və yazlıq əkinlərin erkən edilməsi tövsiyə olunur. Çovdar bir neçə il ard-arda əkilə bilər, lakin səmərəli şəkildə yetişdirilməsi üçün növbəli əkin zəruridir. Xüsusilə quraq bölgələrdə "çovdar-nadas" sistemi geniş istifadə olunur.

Ən yaxşı növbəli əkin üsulu isə kartof və bir yaşıl gübrə bitkisi ilə olan növbəli əkindir. Bundan əlavə, çovdar yaşıl yem və ya yaşıl gübrə məqsədilə xəsil və ya yonca ilə qarışıq şəkildə də yetişdirilə bilər. Torpaq çox qumludursa, yaşıl gübrə bitkisi əkilərək torpaq məhsuldarlığı artırıla bilər. Gübrələmə adətən payız aylarında edilir və ardınca çovdar əkini həyata keçirilir. Çovdar paxlalı bitkilərdən sonra da uğurla yetişdirilə bilər, lakin buğda və arpa kimi ön bitki olaraq istifadə edilməsi tövsiyə olunmur.

1 Dekara Nə Qədər Çovdar Əkilir?

Çovdar əkini adətən səpələmə və ya cərgəvi əkin üsulları ilə edilir. Lakin əkin alətləri istifadə edilərək edilən cərgəvi əkin üstünlük verilən bir üsuldur. Çovdarın dən çəkisinin aşağı olması səbəbindən əkin dərinliyi 2-3 sm olmalıdır. Dekar başına isə 22-24 kq toxum istifadə edilməsi tövsiyə olunur.

Çovdar Su İstəyirmi?

Çovdar soyuğa qarşı son dərəcə dözümlü bir taxıldır və qışları çox sərt keçən bölgələrdə belə yetişdirilə bilər. Adətən payızda əkilib, növbəti il yay başlarında biçilir. Rütubət ehtiyacı az olsa da, kök sisteminin inkişafı güclü olduğundan kifayət qədər suyu torpaqdan asanlıqla ala bilir. Bu xüsusiyyəti çovdarın quraq və az yağıntı alan bölgələrdə belə yetişdirilməsinə imkan verir. Beləliklə, çovdar suvarılmağa ehtiyac duyur, lakin suvarma tələbatı bəzi digər taxıllara görə daha azdır.

Çovdar Yetişdirilməsində Gübrələmə

Çovdarın gübrə ehtiyacı adətən çox deyil. Çünki torpaqdakı qalıq qida maddələrini ən yaxşı şəkildə dəyərləndirir. Xüsusilə boruyaçıxma dövründə çovdarın əsas qida maddələrini qəbulu sürətlənir. Sərin iqlim taxılları arasında çovdarın azot ehtiyacı digərlərinə görə daha azdır. Bu səbəbdən yazda həddindən artıq azotlu gübrələrdən qaçınılmalıdır. Çünki artıq azot çovdarda yatmağa səbəb ola bilər. Fosforlu gübrələr çovdarda nəzərəçarpacaq məhsuldarlıq artımı təmin edir və ön bitkinin gübrələndiyi tarlalarda əlavə gübrələmə zəruri olmaya bilər. Adətən dekara 4 kq azot və 4-6 kq fosfor verilə bilər. Fosforun tamamı ilə azotun 1/3-i əkinlə birlikdə verildiyi halda, azotun qalan hissəsi boruyaçıxma dövründə tətbiq olunur. Bu gübrələmə təcrübəsi çovdarın sağlam böyüməsini və yüksək məhsuldarlıq əldə edilməsini dəstəkləyir.

Çovdar Biçini

Çovdarın biçini, xarici pulcuqlarının dar olması və çiçək qılaflarının dənəni boş saxlaması səbəbindən mühüm bir prosesdir. Çünki dən tökülməsi məhsuldarlığa mənfi təsir göstərə biləcək mühüm bir problemdir. Biçin adətən oraqla edilərsə, tam yetişmə gözlənilmədən fizioloji yetişmə dövrünün sonunda həyata keçirilir. Bu dövrdə yarpaqlar yeni saralmağa başlamış, lakin üst buğumlar hələ yaşımtıl olmalıdır. Bu vəziyyətdə biçilən saplar dəstə halında toplanır və döyülməzdən əvvəl bir neçə gün qurumağa buraxılır. Bununla belə, sapların ötürülməsi və daşınması zamanı yüngül dən tökülməsi baş verə bilər. Ən uyğun biçin vaxtı tarlanın tam yetişdiyi bir vaxtda, mümkün olduqda günün erkən saatlarında kombaynla biçməkdir. Bu, dən tökülməsini minimuma endirməyə və məhsuldarlığı maksimuma çatdırmağa kömək edir. Biçin prosesi çovdarın keyfiyyətini və məhsuldarlığını müəyyən edən kritik bir addımdır və doğru zamanda və uyğun şəraitdə həyata keçirilməlidir. Bu sayədə çovdar istehsalçıları ən yaxşı nəticələri əldə edə bilərlər.

Çovdar Yetişdirilməsində Görülən Xəstəlik və Zərərvericilər

Çovdar mahmuzu xəstəliyi, Claviceps purpurea göbələyinin səbəb olduğu ən mühüm xəstəlikdir. Bu xəstəlik çovdar bitkisinin sünbüllərində və toxumlarında infeksiyaya səbəb olur və ciddi məhsul itkilərinə yol aça bilər. Xəstəliklə mübarizə aparmaq üçün müxtəlif tədbirlər görülə bilər. Bunlardan biri növbəli əkin etməkdir. Növbəli əkin müxtəlif bitki növlərinin və ya eyni bitki növünün fərqli sortlarının ardıcıl olaraq eyni tarlada əkilməsini ehtiva edən bir kənd təsərrüfatı təcrübəsidir. Bu, xəstəliyin yayılmasını və populyasiyasını azalda bilər.

Bundan əlavə, xəstə bitkilərin sünbül bağlamadan əvvəl sökülüb məhv edilməsi də mühümdür. Bu, xəstəliklə yoluxmuş bitkilərin ətrafa yayılmasını və digər bitkilərə yoluxmasını əngəlləməyə kömək edir. Sünbüllərin toplanması və məhv edilməsi xəstəliyin yayılmasını nəzarət altına almaq üçün təsirli bir üsuldur. Bu tədbirlər çovdar mahmuzu xəstəliyinin nəzarət altına alınmasına və çovdar məhsullarının sağlam şəkildə yetişdirilməsinə kömək edə bilər.

Kategoriler

Bitki Sağlığı

Etiketler

#Çavdar Ekimi #Çavdar Sulama Rehberi

Ürünler

Çözümler

Kurumsal

Çovdar Yetişdirilməsi Necə Edilir?