İstixana nədir?
İstixana, bitkilərin böyümə və inkişaf şəraitini optimallaşdırmaq məqsədilə istifadə olunan qapalı bir tikilidir. Bu tikili adətən şüşə və ya plastik materiallarla örtülərək yaradılır. İstixana daxilindəki bitkilər, günəş işığına məruz qalaraq isinir və temperatur səviyyəsi nəzarət edilə bilər. Eyni zamanda, rütubət, suvarma, havalandırma və digər böyümə amilləri də nəzarətli şəkildə tənzimlənir.
İstixanaların istifadə məqsədi müxtəlifdir. Bu tikililər, bitki yetişdirmə mövsümünü uzatmaq, mövsümdən kənar istehsal etmək, həssas bitkiləri qorumaq və ya daha yüksək məhsuldarlıq əldə etmək üçün istifadə olunur. Kənd təsərrüfatı sektorunda, xüsusilə tərəvəz və meyvə istehsalında, gülçülükdə, dekorativ bitki yetişdirilməsində və tədqiqat işlərində istixanaların geniş şəkildə istifadəsi vardır.
İstixanalar, xarici mühit şəraitindən asılı olmayaraq bitki yetişdirməyi təmin edir və bu səbəbdən iqlim şəraitinin çətin olduğu bölgələrdə belə kənd təsərrüfatı fəaliyyətlərini davam etdirməyə imkan verir. Bu üstünlükləri ilə istixanalar, müasir kənd təsərrüfatı tətbiqlərinin vacib bir hissəsinə çevrilmişdir.
İstixanaçılıq nədir?
İstixanaçılıq, bitkilərin daha nəzarət edilə bilən bir mühitdə yetişdirilməsi məqsədilə xüsusi olaraq hazırlanmış istixanalar və ya bənzər qapalı sahələrdə həyata keçirilən kənd təsərrüfatı tətbiqini ifadə edir. İstixanaçılıq, bitkilərin xarici amillərdən (hava şəraiti, zərərvericilər, xəstəliklər) daha az təsir gördüyü, temperatur, rütubət, işıq kimi amillərin nəzarət edilə bildiyi bir mühitdə reallaşdırılır.
Bu üsulla, bitkilərin yetişdirildiyi mühitin xüsusiyyətləri optimallaşdırıla bilər və mövsümdən kənar istehsal etmə imkanı təmin edilə bilər. İstixanaçılıq, xüsusilə iqlim şəraitinin çətin olduğu bölgələrdə və ya bitki növlərinin həssas olduğu hallarda üstünlük təşkil edir. Bundan əlavə, istixanaçılıq sayəsində bitki yetişdirmə prosesi daha ciddi nəzarət altında saxlanılaraq, məhsuldarlıq və keyfiyyət artımı hədəflənir.
İstixanaçılıq adətən tərəvəz, meyvə, gül, dekorativ bitkilər kimi məhsulların yetişdirilməsində istifadə olunur. Müasir istixanaçılıq üsulları, texnoloji inkişaflarla birlikdə daim yenilənir və kənd təsərrüfatı sənayesində vacib bir rol oynayır.
İstixanaların Faydaları
İstixanaların qurulduğu bölgədə, normal şəraitdə məhdud yetişən tərəvəz və meyvə bitkiləri, şüşə və ya plastik örtük altında yetişdirilərək turfanda məhsul əldə etmə imkanı tapır. İstixanaların təmin etdiyi üstünlüklər arasında, örtüaltı tərəvəz və meyvə yetişdiriciliyində vacib bir irəliləyiş yer alır. Daha əvvəl yalnız müəyyən vaxtlarda və təbii şəraitdə yetişən bir çox tərəvəz və meyvə, inkişaf edən texnologiya sayəsində istixanalarda daha erkən dövrlərdə istehsal edilə bilər hala gəlmişdir. Bu vəziyyət, tərəvəz və meyvə istehsalında həm məhsuldarlığı artırmış, həm də məhsul keyfiyyətini yüksəltmişdir. İstixanaların təmin etdiyi nəzarətli mühit, bitkilərin ehtiyac duyduğu istilik, rütubət və digər böyümə şəraitini optimallaşdırmağı mümkün edərək kənd təsərrüfatı istehsalında daha proqnozlaşdırıla bilən və təsirli bir proses təmin edir.
İstixana Tipinə Təsir Edən Amillər
İstixanaların planlaşdırılması və qurulmasında təsirli olan bir sıra amillər mövcuddur. Bu amillərin nəzərə alınmaması, istehsal mərhələsində müxtəlif çətinliklərə səbəb ola bilər və kompensasiyası çətin zərərlər meydana gətirə bilər.
İstixananın İstifadə Məqsədi: İstixananın istifadə məqsədi, iqtisadi fayda təmin etmə, asudə vaxtları dəyərləndirmə, tədqiqat aparma, bitkiləri nümayiş etdirmə və ya təhsil kimi amillərdən asılı olaraq müəyyən edilir. İqtisadi məqsədli istixanalar adətən böyük müəssisələr tərəfindən seçildiyi halda, digər məqsədlərlə qurulan istixanalar daha kiçik müəssisələr tərəfindən seçilə bilər.
İstixanada Ehtiyac Duyulan Böyüklük: İstixana vahidlərinin böyüklüyü, müəssisədə çalışan işçi sayına və yetişdirilən məhsulların növünə bağlıdır. Müəssisədə istifadə olunacaq alət və avadanlıqların miqdarı da böyüklüyə təsir edən bir amildir.
Yaşayış Yerinin İqlim Şəraiti: İstixana qurulacaq bölgənin iqlim şəraiti, istixananın tipini müəyyən etməkdə vacib bir amildir. Temperatur, külək, yağıntı miqdarı, günəşlənmə müddəti kimi amillər, istixananın dizaynına təsir edir.
İstixana Yerinin Topoqrafik və Ekoloji Xüsusiyyətləri: Yaşayış yerinin topoqrafik quruluşu, ərazinin meyli və istiqaməti kimi xüsusiyyətlər, istixananın tipinə təsir edir. Düz sahələrdə fərqli, meyilli ərazilərdə fərqli tip istixanalar daha uyğun ola bilər.
Müəssisənin Maliyyə Gücü: İstixana tikintisi böyük xərc tələb edir. Müəssisənin maliyyə gücü, istifadə olunacaq material və texnologiyaya qərar verməkdə təsirlidir.
Müəssisənin Alət və Avadanlıq İmkanları: İstixanalardakı işçilik xərcləri, müəssisənin alət və avadanlıq imkanlarından asılıdır. Maşınlarla dəstəklənən müəssisələrdə işçilik xərci adətən daha aşağıdır.
Gələcəkdəki Dəyişiklik və İnkişaflar: İstixana tipi seçilərkən gələcəkdə yetişdirilə biləcək bitki növləri və müəssisənin genişlənmə ehtimalları nəzərə alınmalıdır.
Müəssisə Sahibinin Zövqü: Müəssisə sahibinin bilik, mədəniyyət, estetik seçimləri və təcrübələri, istixana tipini müəyyən etmədə təsirlidir. İstixana sahibinin bəyənisi adətən müşahidə etdiyi digər istixanalara əsaslana bilər.
Bu amillərin nəzərə alınaraq ediləcək planlaşdırma, istixanaçılıq müəssisələrinin daha təsirli və məhsuldar olmalarını təmin edə bilər.
İstixana Tipləri
İstixanaçılıq müəssisələri, istixanaların seçimi, planlaşdırılması və qurulması mərhələlərində bir sıra əsas prinsipləri nəzərə almalıdır. Estetik bir vəhdət, kənd təsərrüfatı müəssisəsi daxilindəki digər tikililərlə uyğun bir görünüşə töhfə verməlidir. Eyni zamanda, istixana daxilindəki bitkilərin sağlam böyüməsi və maksimum məhsuldarlıq əldə etməsi üçün uyğun ətraf mühit şəraitinin təmin edilməsi vacibdir. İstixanaların yerləşəcəyi sahənin böyüklüyü və uyğunluğu, müəssisənin gələcəkdəki istixanaçılıq fəaliyyətləri nəzərə alınaraq seçilməlidir. İstixana daxilindəki bölmələr və tikililər, iş qüvvəsinin səmərəli şəkildə istifadəsini dəstəkləməlidir. Davamlı materiallar və estetik dizaynlar, istixanaların uzunömürlü, möhkəm və cəlbedici olmasına töhfə verir. İstixanalar adətən böyüklük, quruluş xüsusiyyətləri, yararlanma vəziyyətləri, hərəkətlilik, örtük materialları, karkas quruluşu, dam forması və daxili temperaturları kimi meyarlara görə təsnif edilir. Bu amillər, istixanaçılıq müəssisələrinin ehtiyaclarına və hədəflərinə görə uyğun istixana tipini seçmələrinə kömək edir.
İstixanalar adətən aşağıdakı meyarlara görə təsnif edilir:
- Böyüklüklərinə görə istixanalar
- Quruluş xüsusiyyətlərinə görə istixanalar
- Yararlanma vəziyyətlərinə görə istixanalar
- Hərəkətlilik vəziyyətlərinə görə istixanalar
- Örtük materiallarının vəziyyətlərinə görə istixanalar
- Karkas vəziyyətlərinə görə istixanalar
- Dam formalarına görə istixanalar
- Daxili temperaturlarına görə istixanalar
Yorumlar