Pırasa Necə Yetişdirilir?
Pırasa, yetişdirilməsi olduqca diqqət tələb edən bir tərəvəzdir. Bu bitki, sağlam bir inkişaf üçün yaxşı drenajlı, humuslu və yüngül asidik bir torpağa üstünlük verir. Toxum seçimi böyük əhəmiyyət kəsb edir; keyfiyyətli toxumlar seçilərək əkin aparılmalıdır. Toxumları birbaşa bağçaya və ya şitillər əldə etmək məqsədilə qablara əkə bilərsiniz. Əkin zamanı toxumları təxminən 1.5 sm dərinliyə yerləşdirmək və sıralar arasında kifayət qədər məsafəni təmin etmək vacibdir.
Pırasalar müntəzəm suvarma istəyir, lakin su yığılmasının qarşısını almaq üçün həddindən artıq suvarmadan qaçınılmalıdır. Orqanik gübrələrlə qidalanmalarını təmin etmək, bitkilərin sağlam şəkildə böyüməsini dəstəkləyir. Bitkilər ətrafındakı alaq otlarından təmizlənməli və torpaq çapalanaraq havalandırılmalıdır. Məhsul yığımı, adətən payız və qış aylarında aparılır, lakin yay aylarında da gənc pırasa yarpaqları istifadə edilə bilər. Pırasa, zərərvericilər və xəstəliklərə qarşı həssas ola bilər, bu səbəbdən müntəzəm nəzarət və gərəkdikdə mübarizə tədbirləri görülməlidir.
Bitki adətən iki ildə bir çiçək açır; birinci il yarpaqlar, ikinci il isə çiçəkləri və toxumları üçün yetişdirilir. Məhsul yığımından sonra toxumları toplayaraq yeni bitkilər yetişdirmək mümkündür. Pırasa yetişdirmək, səbir və diqqət tələb edən bir prosesdir, lakin düzgün qulluq ilə sağlam və ləzzətli pırasalar əldə etmək mümkündür.
Pırasa Harada Yetişir?
Pırasa adətən mülayim iqlim bölgələrində və sərin fəsillərdə daha yaxşı yetişmə meylindədir. Bu tərəvəz, sərin iqlim tərəvəzləri arasında yer alır və adətən soyuq havanı üstün tutur. İdeal yetişmə şərtləri adətən bu xüsusiyyətləri ehtiva edir:
Mülayim İqlimlər: Pırasa mülayim iqlimlərə üstünlük verir. Soyuq havaya və yüngül şaxtaya davamlıdır, bu səbəbdən qış aylarında da yetişdirilə bilər.
Sərin Fəsillər: Pırasa sərin fəsillərdə daha yaxşı böyümə meylindədir. Yüksək temperaturlar və quraq şərtlər adətən pırasa yetişdirmək üçün uyğun deyil.
Yaxşı Drenaj Olunmuş Torpaqlar: Gillicəli-gilli torpaqlar pırasa üçün uyğun bir yetişmə mühiti təmin edir. Torpaq pH-nın 6.0-6.5 arasında olması üstünlük təşkil edir.
Yüksək Rütubət: Pırasa yüksək rütubət səviyyələrini sevir. Lakin su yığılmasına qarşı diqqətli olunmalı və yaxşı bir drenaj təmin edilməlidir.
Uzun Gün Bitkisi: Pırasa uzun gün bitkisi olaraq qəbul edilir. Bu, bitkinin uzun gün müddətlərinə üstünlük verdiyi anlamına gəlir.
Pırasa adətən soyuq havaya davamlıdır, bu səbəbdən şimal bölgələrdə və yüksək hündürlüklü ərazilərdə yetişdirilə bilər. Lakin müəyyən növlər və hibridlər fərqli iqlim şərtlərinə daha yaxşı uyğunlaşa bilər. Yetişdiriciliyin uğurlu ola bilməsi üçün regional iqlim və torpaq şərtləri nəzərə alınmalıdır.
Pırasa Yetişdirilmə Şərtləri Nələrdir?
İqlim Tələbi
Pırasa, sərin iqlim tərəvəzi olaraq bilinir. Həddindən artıq istilər və quraqlıq pırasa üçün uyğun deyil və bu şərtlərdə məhsuldarlıq və keyfiyyət düşə bilər. Optimum inkişaf temperaturu adətən 15-20 °C arasındadır. Qışlıq və ya yaylıq pırasa növlərindən asılı olaraq, qışlıq növlər -18 °C-yə qədər davam gətirə bilər. Pırasa, uzun gün bitkisi olaraq uzun gün müddətlərinə üstünlük verir.
Torpaq Tələbi
Pırasalar torpaq mövzusunda seçici deyildir, lakin gillicəli-gilli torpaqlarda ən yaxşı nəticələri verir. Orqanik qida maddələri baxımından zəngin torpaqlarda yetişdirilən pırasalar daha uğurlu ola bilər. Azot, pırasa üçün ən vacib qida elementidir; bu səbəbdən azotlu gübrə istifadəsinə diqqət edilməlidir. Ən uyğun torpaq pH dəyərləri 6.0-6.5 arasındadır.
Torpaq Hazırlığı, Əkin və Dikim
Pırasa ikiillik bir tərəvəzdir və toxum almaq məqsədilə istehsal edilir. Birinci ildə bitki vegetativ olaraq qalır, ikinci ildə çiçək toxum formalaşdırır. Pırasa adətən toxumlarla istehsal olunur və iki fərqli istehsal forması mövcuddur. Torpaq hazırlığı vacibdir; toxumlar adətən 12-15 gündə cücərir və cücərmə temperaturu 10-35 °C arasında olmalıdır. Su saxlama qabiliyyəti yüksək olan torpaqlarda yetişdirmə, məhsuldarlığı və keyfiyyəti artıra bilər.
Pırasa Yetişdiriciliyi Necə Aparılır?
Birbaşa Toxum Əkini ilə İstehsal
Pırasa birbaşa toxum əkini ilə istehsal oluna bilər, lakin adətən əvvəlcə şitillərin ləklərdə yetişdirilməsi və daha sonra bu şitillərin əsas yerlərinə dikilməsi üstünlük təşkil edir. Əkindən 10-15 gün sonra bitkilər torpaq üzərində görünməyə başlayır. Cücərmə tamamlandıqdan sonra sıx olan yerlərdə seyrəltmə aparılır və bitkilər sıra üzərində 12-15 sm aralıqlı olacaq şəkildə saxlanılır. 1 dekar sahəyə birbaşa toxum əkini üçün 200-300 qr toxum istifadə olunur.
Şitil ilə İstehsal:
Şitil ilə istehsal üçün əvvəlcə dikimə hazır şitillərin vaxtında yetişdirilməsi lazımdır. Dikim tarixi əsas alınaraq 50-70 gün əvvəl toxumlar ləklərə əkilir. Pırasa şitili yetişdiriləcək sahə, əkindən 1-2 ay əvvəl yanmış heyvan gübrəsi ilə gübrələnir. Əkin, ləklər üzərinə səpmə şəklində aparılır. Əkiləcək toxumlar, eninə və uzununa iki və ya üç dəfədə ayrılaraq ləklərə əkilir. Əkindən sonra ləklərin üzəri çalı-çırpı ilə kölgələnir. Dikim aralıqları 30×12 sm olarsa, dekara təxminən 28-30 min ədəd şitil lazımdır.
Şitil inkişaf dövrlərində müntəzəm alaq otlarının təmizlənməsi və sıx olan yerlərdə erkən dövrdə yüngül seyrəltmə apararaq şitillərin bərabər şəkildə inkişafı təmin edilir. Bu üsullarla pırasa yetişdiriciliyi, toxum əkini və ya şitil istifadəsindən asılı olaraq həyata keçirilə bilən bir kənd təsərrüfatı tətbiqidir.
Pırasa Yetişdiriciliyində Zərərvericilərlə Mübarizə
Pırasa yetişdiriciliyində zərərvericilərlə mübarizə, bitkilərin sağlam inkişafı və məhsuldarlığını qorumaq üçün kritik bir əhəmiyyətə malikdir. Əkindən sonra, xüsusilə toxumla aparılan yetişdirmədə, alaq otlarına nəzarət üçün diqqət göstərilməlidir. Gübrələndikdən sonra 20-25 sm dərinliyində, 30-40 sm aralıqlarla şırımlar açılaraq, su verilərək dikim həyata keçirilir. Şitillərin hazırlanması mərhələsində yarpaqlarının 1/3-i və uzun köklərinin kəsilməsi, şitillərin bərabər şəkildə böyüməsini dəstəkləyir. Dikim texnikaları ilə bağlı olaraq dərinlik və sıra üzəri məsafə nizamlamalarına diqqət edilməlidir. Bundan əlavə, orqanik mübarizə üsullarına üstünlük verilərək kimyəvi dərmanların istifadəsi minimuma endirilə bilər. Müntəzəm nəzarətlərlə bitkilərin sağlamlığı müşahidə edilməli və zərərvericilər erkən aşkar edilərək mübarizə strategiyaları tətbiq olunmalıdır. Bu inteqrasiya olunmuş yanaşma, həm məhsuldar bir istehsalı, həm də ətraf mühitə dost kənd təsərrüfatı tətbiqlərini özü ilə gətirir.
Pırasa Qulluq İşləri
Pırasa qulluğu, dikimdən sonra şitillərin köklənərək sağlam bir inkişaf göstərmələrini təmin etmək məqsədilə vacibdir. Bu prosesdə, dikimdən sonra bir dəfəyə məxsus olmaqla diqqətlə bir çapalama işi tətbiq olunur. Bu çapalama işi, torpaq üzərindəki alaq otlarını təmizləmək və bitkilərin rahatca inkişaf etmələrinə şərait yaratmaq məqsədilə həyata keçirilir. Dikim üçün 1 dekarlıq bir sahədə 4-5, çapalama işi üçün isə 5-7 gündəlik işçi qüvvəsi lazım ola bilər. Bu mərhələdə dikim, çapalama və çıxarma işçilikləri adətən pırasa yetişdiriciliyində ən vacib xərc elementlərini təşkil edir.
Çapalama işindən sonra tətbiq olunan azotlu gübrənin yarısı, iki həftə fasilə ilə sıra aralarına (şırımlara) bitkilərə toxunmayacaq şəkildə verilir. Bu, bitkilərin qidalanma ehtiyacını qarşılamaq və sağlam böyümələrini davam etdirmələrini təmin etmək məqsədilə edilir. Bitkilər yığım böyüklüyünə çatana qədər müntəzəm bir suvarma proqramı ilə dəstəklənməlidir. Suvarma, bitkilərin su ehtiyacını qarşılamaq və məhsuldar bir şəkildə yetişmələrini təmin etmək baxımından vacibdir. Bu qulluq işləri, pırasa istehsalının keyfiyyətini və məhsuldarlığını artırmaq adına diqqətlə tətbiq olunmalıdır.
Pırasa Nə Zaman Yığılmalıdır?
Pırasa yığım prosesi, bitkinin inkişaf dövrünə və yetişdiricinin seçimlərinə bağlı olaraq müxtəliflik göstərir. Ümumi olaraq pırasanın yığım vaxtı, inkişaf etmiş bir böyüklüyə və çəkiyə çatdığı dövrə təsadüf edir. Pırasaların yığıla bilməsi üçün normal məhsuldarlığın əldə edilməsi məqsədilə adətən 120-150 qram və ya daha çox çəkiyə çatdığı dövr gözlənilir.
Yığım vaxtı, bazardakı tələb və qiymətlər, bitkinin böyümə sürəti kimi amillərdən asılı olaraq dəyişiklik göstərə bilər. Xüsusilə bazarda yüksək tələb və qiymətlər yaranıbsa, pırasa daha erkən dövrlərdə yığıla bilər.
Yığım prosesi, adətən əllə və ya çıxarma kotanı kimi alətlər istifadə edilərək aparılır. Yığılan pırasalar tarladan çıxarıldıqdan dərhal sonra torpaqlarından təmizlənir və kökləri 1 sm uzunluğu keçməyəcək şəkildə təmizlənir. Eyni zamanda ox üzərindəki ən son yarpaq da götürülür. Yarpaq ayalarının 1/3-i kəsilərək (tıraşlanaraq), dəstələr halına gətirilir və satışa hazır vəziyyətə gətirilir. Pırasa yığım prosesi, bitkinin təravət və keyfiyyətini qoruyaraq bazarda tələb görməsini təmin etmək üçün diqqətlə həyata keçirilir.
Pırasa Məhsuldarlığı
Pırasa məhsuldarlığı növ, yetişdirmə şərtləri və yığım vaxtı kimi amillərə bağlı olaraq dəyişkənlik göstərir. Ümumi olaraq pırasa məhsuldarlığı 3000 kq/da ilə 5000 kq/da arasında dəyişə bilər. Bu dəyərlər, uyğun yetişdirmə şərtləri və düzgün qulluq ilə əldə edilə biləcək tipik bir məhsuldarlıq diapazonunu əks etdirir.
Məhsuldarlıq bitkinin yaxşı şəkildə inkişaf etməsi, xəstəliklərdən qorunması, uyğun suvarma və gübrələmə ilə dəstəklənməsi, alaq otlarına nəzarət edilməsi və yığım vaxtının düzgün müəyyən edilməsi kimi amillərdən asılıdır. Bundan əlavə, yetişdirilən pırasa növünə görə də məhsuldarlıq fərqlilik göstərə bilər.
Xüsusilə gec yığılan yaylıq növlərdə pırasa məhsuldarlığı daha yüksək ola bilər. Gec yığım bitkinin daha uzun müddət böyüməsinə və çəki qazanmasına icazə verdiyi üçün bu hal müşahidə edilə bilər.
Bu məhsuldarlıq diapazonu ümumi bir bələdçi olub, yerli iqlim şərtləri, torpaq xüsusiyyətləri və yetişdiricinin tətbiq etdiyi kənd təsərrüfatı üsulları kimi müxtəlif amillərə bağlı olaraq dəyişə bilər.
Yorumlar