Tüm Yazılar
Qəhvəyi İyli Böcək
Qəhvəyi iyli böcək (Halyomorpha halys), Çin, Yaponiya, Koreya, Tayvan kimi Uzaq Şərq ölkələri mənşəli bir növdür. 300 qonaqçısı olan qəhvəyi iyli böcək kənd təsərrüfatı istehsalında ciddi itkilərə səbəb olan zərərli, invaziv bir növdür. 1990-cı illərdə vətənindən Şimali Amerikaya sıçramış və 2000-ci illərdə Avropada görünməyə başlamışdır. Gürcüstanda 2016-cı ildə aşkar edilən bu zərərli orqanizm, 2017-ci ildə bir epidemiyaya səbəb olaraq ciddi iqtisadi itkilərə yol açmışdır. Türkiyədə ilk dəfə 2017-ci ildə Artvinin ilçələri Kamalpaşa, Hopada aşkar edilmişdir. Bir il sonra bu sahələrdə populyasiya yaratmışdır. Növbəti il isə yeni ilçələrə və illərə yayılmışdır. Qəhvəyi iyli böcək, bitki materialları, nəqliyyat vasitələri, yetkinlərin uçuşu və ticari fəaliyyətlərlə bir ölkədən digər ölkələrə yayılma göstərir. Qəhvəyi iyli böcəyin insan sağlamlığına zərərli bir təsiri yoxdur. Bununla belə, yay fəslinin sonunda qışlamaq üçün xüsusilə ev və anbar kimi qorunaqlı əraziləri seçdiyi üçün fiziki narahatlıq yaradır.
Qəhvəyi İyli Böcək Görünüşü
Qəhvəyi iyli böcək, xalq tərəfindən osuruq böcəyi kimi də bilinir. Yetkinləri 12-17 mm ölçüsündədir. Qəhvəyi iyli böcək qəhvəyi tonlarında xallı bir növdür. Təxminən 1-3 mm diametrində və 1,6 mm uzunluğunda solğun rəngli yumurtalara malikdir. Yumurtalarını əsasən yarpaqların altına 14-28-li qruplar halında qoyurlar. Beş nimfa dövrü keçirən yumurtalar yetkinliyə çatırlar.
Qəhvəyi İyli Böcəyin Zərərləri
Qəhvəyi iyli böcək invaziv, polifaq bir növdür. Bir çox tərəvəz, meyvə, taxıl məhsuluna zərər verir. Bunlar: bibər, pomidor alma, fındıq, armud, şaftalı, kivi, ərik, pambıq, çəltikdir. Birbaşa və dolaylı olmaqla iki şəkildə zərər verirlər. Qonaqçısı olduğu bitkidə birbaşa zərər yaradır. Qışlamaq üçün toplandığı ərazilərdə insanlara dolaylı olaraq narahatlıq verirlər. Kəskin sorucu ağız quruluşuna malikdir. Yetkin və nimfaları ilə bir çox meyvə və tərəvəzdə sorma yolu ilə zərər verir. Qidalandığı meyvələrdə ilk mərhələdə kiçik nekrotik sahələr yaradır. Əsl zərəri meyvələrin yetişmə prosesində verir. Xüsusilə alma, armud, şaftalı və nektarin kimi məhsullarda istehsal dövrü ərzində meydana gələn zərər, meyvələrdə dərin nekrozlar, forma pozuntuları və meyvə daxilində genişlənən çürük bənzəri toxuma itkilərinə səbəb olur. Soya və qarğıdalı dənələri, zərərverici səbəbindən toxum xüsusiyyətlərini itirir. Fındıqda boş, formasız və ləkəli meyvə yaranmasına səbəb olur. Məhsuldarlıq və keyfiyyət itkisinə yol açır. Zərərverici, bir çox qonaqçı bitkidə yetişməzdən əvvəlki dövrdə qidalanır. Bu növün verdiyi zərər məhsul yığımı vaxtına yaxınlaşdıqca daha da qabarıqlaşır.
Qəhvəyi İyli Böcəyin Yoluxma Yolları
İstehsal Materialları ilə: Bitkiçilik istehsal materialları olan şitillər və fidanlar üzərində olan yumurtalar və nimfalarla daşına bilər.
Təzə Meyvə və Tərəvəzlərlə: Daşınma zamanı meyvə və tərəvəzlər üzərindəki yumurtalar, nimfalar və yetkinlərlə yoluxa bilər.
Yetkinlərin Uçuşları ilə: Yüksək uçuş qabiliyyətinə malik yetkinlər, 24 saat ərzində orta hesabla 2 km uça bilər.
İdxal Prosesində: Qışlama dövründə uzun müddət anbarlarda saxlanılan məhsullar və daşıma materialları üzərində toplanan yetkinlər, idxal əməliyyatları zamanı yoluxa bilər.
Qəhvəyi İyli Böcək Evdə
Qəhvəyi iyli böcəyin yayılma formaları bitki materialları ilə, nəqliyyat vasitələri ilə, yetkinlərin uçuşu və idxal prosesləri ilə baş verir. Bu səbəbdən zərərli sahələrinin müəyyən edilməsi və daxili karantin tədbirlərinə üstünlük verilməsi vacibdir. Zərərverici, yay fəslinin sonunda qışlamaq üçün xüsusilə ev və anbar kimi qorunaqlı əraziləri seçir. Bunun üçün qışlaqlarda mübarizə böyük əhəmiyyət kəsb edir. Yazda qışlaqlardan çıxmazdan əvvəl aparılacaq mexaniki mübarizə (yetkinlərin toplanması və məhv edilməsi) vacibdir. Kimyəvi mübarizə də il ərzində populyasiyanı azalda bilər.
Qəhvəyi İyli Böcək İnsana Zərər Verirmi?
Qəhvəyi iyli böcək, insan sağlamlığına hər hansı bir təhlükə yaratmır. Yay fəslinin sonunda qışlamaq üçün adətən evlər və anbarlar kimi qorunaqlı əraziləri seçirlər. Buna görə də fiziki narahatlıq yarada bilər.
Qəhvəyi İyli Böcək Necə Məhv Edilir? Qəhvəyi İyli Böcək Dərmanı
Zərərvericinin yoluxduğu kənd təsərrüfatı sahələrində kimyəvi mübarizə tətbiq oluna bilər. Biotexniki mübarizədə isə feromon tələlərindən istifadə edilə bilər. Nazirliyimiz 2018-ci ildən etibarən qəhvəyi iyli böcək ilə mübarizə aparır. Bunun üçün yoluxmuş əraziləri müəyyən etmək məqsədilə İl Müdirliyinə feromon tələləri paylayaraq araşdırma işlərini davam etdirmişdir. Əhalinin məlumatlandırılması üçün zərərvericini tanıdan afişa və broşürlər hazırlanmışdır. Bundan əlavə, Qəhvəyi İyli Böcək Kənd Təsərrüfatı Mübarizə Texniki Təlimatı yaradılmışdır. Dərmanlı mübarizə üçün bitki mühafizə məhsulları qeydiyyata alınmışdır. Zərərverici ilə mübarizədə istifadə ediləcək yumurta parazitoidi Trissolcus japonicus-un kütləvi istehsal işləri tamamlanmışdır. 2023-cü ilin iyun ayında bölgəyə kütləvi buraxılışına başlanılmışdır.
Kategoriler
Etiketler
Yorumlar