Torpaqların Su Tutma Qabiliyyəti Rəhbəri: Tarla Tutumu və Solma Nöqtəsi Qiymətləri
Səmərəli suvarma idarəetməsi torpağın fiziki xüsusiyyətlərini tanımaqdan keçir. Hər torpaq tipinin su tutma qabiliyyəti, saxlama və bitkiyə təqdim etmə bacarığı fərqlidir. Esular olaraq, dəqiq kənd təsərrüfatı texnologiyalarımızda istifadə etdiyimiz əsas məlumatları və torpaq fizikasının ən kritik parametrlərini bu yazımızda sizlər üçün topladıq.
İstər qumlu bir əraziniz olsun, istərsə də gilli; torpağınızın Tarla Tutumu (TT) və Solma Nöqtəsi (SN) qiymətlərini bilmək, nə qədər və nə vaxt suvarma etməli olduğunuzun açarıdır.
Torpağın Su Tutma Qabiliyyəti Nə Üçün Vacibdir?
Torpağın su tutma qabiliyyəti bitkinin kök zonasında nə qədər suyun toplana biləcəyini göstərir. Düzgün suvarma planlaşdırmasında:
- Həddindən artıq suvarmadan qaçmaq
- Bitki stresinin qarşısını almaq
- Məhsuldarlıq artımı təmin etmək
- Suya qənaət etmək
ancaq torpağın fiziki xüsusiyyətlərini düzgün analiz etməklə mümkündür.
Hər torpaq tipi suya qarşı fərqli davranır: Qumlu torpaqlar suyu sürətlə keçirərkən, gilli torpaqlar daha çox su tutur, lakin bitkinin əldə edə biləcəyi su miqdarı məhdud ola bilər. Bu fərqləri anlamaq üçün əvvəlcə bəzi əsas anlayışlara baxaq.
Əsas Anlayışlar: Suvarma Üçün Nələri Bilməliyik?
Aşağıdakı terminlər suvarma idarəetməsində istifadə olunan ən kritik təriflərdir:
Həcm Çəkisi
Təbii quruluşu pozulmamış quru torpağın vahid həcm çəkisidir. Torpağın sıxlığı və məsaməliliyi haqqında fikir verir.
Tarla Tutumu (TT)
Torpağın cazibə qüvvəsinə qarşı saxlaya bildiyi maksimum su miqdarıdır. Torpaq doyduqdan sonra sərbəst su süzüldükdən sonrakı su miqdarını göstərir.
Solma Nöqtəsi (SN)
Torpaqda su hələ mövcud olsa belə, bitkinin bu suya çata bilmədiyi nöqtədir. Bitki su itkisi səbəbindən daimi olaraq solmağa başlayır.
Faydalı Su (İstifadə Oluna Bilən Su)
Bitkinin istifadə edə biləcəyi real su ehtiyatı:
Tarla Tutumu – Solma Nöqtəsi
Torpaq Tərkibinə Görə Çəki Faizi və Həcm Çəkisi
Torpaq teksturası dəyişdikcə su tutma qabiliyyəti də dəyişir. Aşağıdakı cədvəl fərqli torpaq tiplərinin çəki əsasında (Pw) su tutma faizlərini göstərir:
| Torpaq tərkibi | Həcm çəkisi, g/cm^3 | Tarla tutumu, Pw (%) | Solma nöqtəsi, Pw (%) | Su tutma qabiliyyəti, Pw (%) |
|---|---|---|---|---|
|
Qum |
1,67 |
7,5 |
3,2 |
4,3 |
|
Tınlı qum |
1,67 |
10,6 |
4,3 |
6,3 |
|
Qumlu tın |
1,62 |
14,0 |
5,7 |
8,3 |
|
İncə qumlu tın |
1,57 |
18,6 |
7,9 |
10,7 |
|
Tın |
1,52 |
22,9 |
10,0 |
12,9 |
|
Qumlu gilli tın |
1,47 |
27,4 |
14,2 |
13,2 |
|
Siltli tın |
1,47 |
26,9 |
12,3 |
14,6 |
|
Gilli tın |
1,47 |
26,6 |
15,9 |
10,7 |
|
Siltli gilli tın |
1,42 |
28,0 |
14,1 |
13,9 |
|
Siltli gil |
1,37 |
28,1 |
18,6 |
9,5 |
|
Gil |
1,32 |
29,0 |
20,6 |
8,4 |
Göründüyü kimi:
- Siltli Tın, %14,6 ilə ən yüksək faydalı su tutumuna malikdir.
- Gil torpaqlar çox su tutur, lakin bitkiyə təqdim edə bildiyi su məhduddur.
Bu səbəbdən tarla teksturasının düzgün müəyyən edilməsi suvarma üçün kritik əhəmiyyətə malikdir.
Həcmi Su Tərkibi
Torpaq rütubət sensorları və suvarma planlaşdırmasında ən çox istifadə olunan parametr həcmi rütubət qiymətidir (Pv). Bu cədvəl suvarma vaxtının müəyyən edilməsində hədəf rütubət hədlərini təyin etmək üçün vacib bir rəhbərdir.
| Torpaq tərkibi | Tarla tutumu, Pv (%) | Solma nöqtəsi, Pv(%) | Su tutma qabiliyyəti, Pv (%) |
|---|---|---|---|
|
Qum |
12,5 |
5,3 |
7,2 |
|
Tınlı qum |
17,7 |
7,2 |
10,5 |
|
Qumlu tın |
22,7 |
9,2 |
13,5 |
|
İncə qumlu tın |
29,2 |
12,3 |
16,9 |
|
Tın |
34,8 |
15,2 |
19,6 |
|
Qumlu gilli tın |
40,3 |
20,9 |
19,4 |
|
Siltli tın |
39,6 |
18,1 |
21,5 |
|
Gilli tın |
39,1 |
23,4 |
15,7 |
|
Siltli gilli tın |
39,7 |
20,0 |
19,7 |
|
Siltli gil |
38,6 |
25,4 |
13,2 |
|
Gil |
38,3 |
27,2 |
11,1 |
Dərinlik (su hündürlüyü) Cinsindən Su Tutma Qabiliyyəti (mm/m)
Arazidə ən çox istifadə olunan ölçü vahidi budur:
“1 metr dərinliyindəki torpaq profilində neçə mm su toplana bilər?”
| Torpaq tərkibi | Tarla tutumu, d, (mm/m) | Solma nöqtəsi, d, (mm/m) | Su tutma qabiliyyəti, dk (mm/m) |
|---|---|---|---|
|
Qum |
125 |
53 |
72 |
|
Tınlı qum |
177 |
72 |
105 |
|
Qumlu tın |
227 |
92 |
135 |
|
İncə qumlu tın |
292 |
123 |
169 |
|
Tın |
348 |
152 |
196 |
|
Qumlu gilli tın |
403 |
209 |
194 |
|
Siltli tın |
396 |
181 |
215 |
|
Gilli tın |
391 |
234 |
157 |
|
Siltli gilli tın |
397 |
200 |
197 |
|
Siltli gil |
386 |
254 |
132 |
|
Gil |
383 |
272 |
111 |
Vacib Məlumat
Qumlu torpaqlar: az və tez-tez suvarılmalı
Tınlı torpaqlar: seyrək və effektiv suvarılmalı
Bu fərq birbaşa onların saxlaya bildiyi su miqdarından qaynaqlanır.
Torpaq Tərkibinə Görə Xülasə Rütubət Diapazonları
Ümumi planlaşdırma üçün aşağıdakı diapazon qiymətləri istifadə edilə bilər:
| Torpaq tərkibi | Tarla tutumu* Pv(%) | Solma nöqtəsi* Pv(%) | Su tutma qabiliyyəti Pv(%) | Su tutma qabiliyyəti dk (mm/m) |
|---|---|---|---|---|
|
Qum |
9
(6-12) |
4
(2-6) |
5 |
50 |
|
Qumlu tın |
14
(10-18) |
6
(4-8) |
8 |
80 |
|
Tın |
22
(18-26) |
10
(8-12) |
12 |
120 |
|
Gilli tın |
27
(23-31) |
13
(11-15) |
14 |
140 |
|
Siltli gil |
31
(27-35) |
15
(13-17) |
16 |
160 |
|
Gil |
35
(31-39) |
17
(15-19) |
18 |
180 |
* Mötərizə daxilindəki qiymətlər təxmini aşağı və yuxarı hədləri göstərir.
Nəticə: Düzgün Məlumat = Düzgün Suvarma
Torpağın su tutma qabiliyyətini anlamaq, ağıllı suvarma planlaşdırmasının təməlidir.
Düzgün ölçmə texnologiyaları ilə:
- Su istifadəsi optimallaşdırılır,
- Bitki sağlamlığı yaxşılaşır,
- Məhsuldarlıq artır,
- Resurslar qorunur.
Esular ağıllı suvarma sistemləri torpağınızın real vaxt rejimində rütubət məlumatlarını analiz edir və sizə düzgün suvarma qərarları üçün güclü bir rəhbər təqdim edir.
Ərazinizin torpaq quruluşu haqqında daha çox məlumat almaq və ya ağıllı suvarma sistemlərini nəzərdən keçirmək istəyirsinizsə, bizimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.
Torpağınızı Proqnozla deyil, Ölçərək Suvarın
Hər torpaq tipi fərqli su tutur. Düzgün suvarma qərarları almaq üçün tarla tutumu və solma nöqtəsi qiymətlərini real vaxt rejimində ölçmək lazımdır.
Esular torpaq rütubət sensorları torpağınızın həcmi rütubət qiymətlərini daim izləyərək sizə düzgün zamanda, düzgün miqdarda suvarma etmə imkanı təqdim edir.
Yorumlar