Kartof Necə Əkilir, Kartof Necə Yetişdirilir
Kartof əkimi sadə və xoş bir kənd təsərrüfatı təcrübəsi təqdim edir. İlk addım sağlam kartof seçimidir; cücərməyə başlamış və gözləri göyərmiş kartoflara üstünlük verilir. Kartofları əkindən əvvəl bir müddət kölgədə saxlamaq cücərməni sürətləndirərək daha sağlam bitkilər əldə etməyinizə kömək edir.
Torpaq seçimi və hazırlığı da böyük əhəmiyyət kəsb edir. Yaxşı drenajlı, yüngül turşulu pH səviyyəsinə malik və humuslu torpaqlar kartofların inkişafı üçün idealdır. Əkin vaxtı adətən yaz fəslidir; şaxta riskinin keçməsi və torpaq temperaturunun uyğun səviyyəyə çatması gözlənilir.
Kartof
Kartof (Solanum tuberosum), gündəlik qidalanmamızda geniş şəkildə istehlak edilən, nişastalı kökyumruları ilə tanınan bir bitki növüdür. Dünya miqyasında mühüm əsas qida mənbəyi olan kartof yüksək miqdarda karbohidrat ehtiva edir. Adətən sobada bişirilərək, qaynadılaraq, qızardılaraq və ya püre halına gətirilərək istehlak edilən kartof, C vitamini, kalium və lif kimi qida elementlərini də ehtiva edir. Bundan əlavə, müxtəlif kartof sortları olmaqla yanaşı, körpə kartof, tezyetişən kartof və əsas məhsul kartof kimi fərqli növləri vardır. Yüksək qida dəyəri, asan yetişdirilə bilməsi və müxtəlif bişirmə üsullarına uyğunluğu ilə kartof dünya miqyasında populyar bir tərəvəzdir.
Kartof Nə Zaman Əkilir?
Kartofun əkin vaxtı iqlim və bölgədən asılı olaraq dəyişə bilər. Adətən toxumluq kartofu qış aylarında (və ya yazda fevral-aprel aylarında) və ya yayda (əksər bölgələrdə iyul-avqust aylarında) əkmək mümkündür. Kartoflar adətən təpə və ya maili tarlalarda günəş görən bölgələrə əkilir.
Əkindən sonra kartof bitkisi adətən 3-4 ay ərzində torpaq altında yumrular əmələ gətirir və məhsul yığımı vaxtı gəlir. Məhsul yığımından sonra qalan bitkilərin tarladan təmizlənməsi və məhv edilməsi üçün dərindən şumlama əməliyyatı aparılır. Eyni yerdə davamlı olaraq kartof yetişdirməkdən qaçınmaq vacibdir, çünki bu vəziyyət torpaqdakı qida maddələrini tükəndirir və xəstəliklərin yayılma riskini artırır.
Bu səbəbdən kartof əkimi zamanı müvafiq kənd təsərrüfatı təcrübələrinə diqqət yetirilməlidir. Həmçinin məhsul yığımından sonra tarlaya qulluq və gələcək əkinlərə hazırlıq da vacibdir. Kartof yetişdirilməsi düzgün vaxtlama, uyğun şərait və düzgün qulluq ilə sağlam və məhsuldar şəkildə həyata keçirilə bilər.
Kartof Necə Əkilir
İlk addım olaraq kartof əkimi üçün etibarlı bir başlanğıc etmək olduqca vacibdir. Bu səbəbdən sertifikatlı və xəstəliksiz kartof toxumlarına üstünlük vermək uğurlu bir yetişdirmə prosesi üçün əsas addımdır. Kartof toxumları istehlakçıların süfrələrində gördükləri kartoflar kimidir, lakin xüsusi xüsusiyyətlərə malik olduqları üçün seçilirlər. Bundan əlavə, müxtəlif xəstəliklərə qarşı yoxlanılır və ya sterilizasiya edilirlər. Digər bir seçim olaraq tərəvəz dükanlarından əldə edilən kartoflar da əkilə bilər; lakin bu kartofların seçilməsi təcrübə tələb edir və bu üsulla əldə edilən kartofların miqdarı və ölçüsü adətən aşağı ola bilər.
Toxumluq kartoflar adətən hissələrə bölünərək əkilir, bu da əksər kənd təsərrüfatı təcrübələrində geniş yayılan bir üsuldur. Hər hissədə ən azı bir gözcük buraxılması vacibdir. Böyük kartof yumruları adətən kəsilir (diametri 45 mm-dən böyük), kiçik yumrular isə kəsilmədən birbaşa əkilə bilər. Hissələr əkinə keçməzdən əvvəl təxminən iki gün quru bir yerdə saxlanılır. Bu müddət ərzində kartof hissələrinin səthində qabıq yaranır, bu da onların əkinə hazır olması deməkdir.
Əkindən əvvəl tarlanın dərindən şumlanması və daşların təmizlənməsi vacibdir. Kartof adətən təpə və maili ərazilərdə yetişdirilir. Şırım açma əməliyyatı tarlada 10-15 sm dərinliyində çuxurlar yaradılaraq aparılır. Şırımlar arasındakı məsafə kartof toxumlarının miqdarından asılı olaraq müəyyən edilir və ən azı 70 sm olmalıdır. Yumrular və ya hissələr şırımların içinə müəyyən məsafədə yerləşdirilir və sonra torpaqla örtülərək bağlanır. Daha sonra yumruların silsilədə qalacağı şəkildə bir-birinə yaxın şırımlar açılır. Bu üsul kartof bitkilərinin nizamlı şəkildə inkişafına kömək edir və suvarma əməliyyatları üçün su kanallarının yaradılmasına töhfə verir. Həmçinin bu təcrübə bitkilərin tam olaraq harada olduğunu müəyyən etmək üçün şırımlar arasındakı torpağın qazılmasını asanlaşdırır.
Kartof Əkərkən Nələrə Diqqət Edilməlidir?
Kartof əkimi sırasında diqqət edilməsi gərəkən vacib məqamlar şunlardır:
Torpaq Seçimi və Hazırlığı: Yaxşı drenajlı, yüngül turşulu və humusla zəngin torpaqlara üstünlük verilməlidir. Torpaq hazırlığı torpağı yumşaltmaq və üzvi gübrə əlavə etməklə təmin edilir.
Toxum Seçimi: Etibarlı və sertifikatlı kartof toxumları seçilməlidir. Sağlam, xəstəliksiz və cücərməyə başlamış toxumlar istifadə etmək uğur üçün vacibdir.
Əkin Vaxtı: Adətən yazda əkin aparılır. Şaxta riskinin keçməsi və torpaq temperaturunun uyğun olması gözlənilməlidir.
Əkin Dərinliyi və Məsafəsi: Kartof toxumları 10-15 sm dərinliyə və 30-40 sm aralıqlarla əkilir. Sıralar arası məsafə ən azı 70 sm olmalıdır.
Toxumun Parçalanması: Böyük toxumlar hissələrə bölünərək əkilə bilər. Hər hissə ən azı bir gözcük ehtiva etməlidir.
Suvarma: Müntəzəm və kifayət qədər suvarma vacibdir, lakin həddindən artıq suvarmadan qaçınılmalıdır.
Gübrələmə: Bitkilər böyüdükcə azotlu gübrə əlavə etmək faydalı olacaqdır.
Xəstəlik və Zərərvericilərlə Mübarizə: Müntəzəm nəzarət və üzvi mübarizə üsullarından istifadə edilməlidir.
Məhsul Yığımı Vaxtı: Kartoflar adətən 70-120 gün ərzində yığılır. Çiçəkləmə və solaraq quruma məhsul yığımı üçün uyğun vaxtı göstərir.
Kartof Neçə Aya Yetişir?
Kartof yetişdirilməsində əkilən kartofun məhsul verməsi adətən 3-4 aylıq bir prosesi əhatə edir. Ümumiyyətlə, kartof əkinindən sonra ən azı 14 həftə keçməsi gözlənilir. Bu prosesdə kartof bitkisi böyüyür, çiçəkləyir və torpaq altında yumrular əmələ gəlir. Təxminən bu 14 həftəlik müddətin sonunda kartofun məhsul yığımı vaxtı gəlir və məhsul əldə edilir. Kartof yetişdirilməsində düzgün vaxtlamaya diqqət yetirilməsi, uyğun şəraitin təmin edilməsi və qulluğun müntəzəm aparılması məhsuldar bir biçin əldə etmək üçün vacibdir.
Kartof Nə Zaman Toplanır?
Kartof yetişdirilməsində istifadə olunan sortlar adətən körpə kartof, tezyetişən kartof və əsas məhsul olaraq üç qrupda təsnif edilə bilər. Hər bir sort müəyyən bir mərhələdə əkinə başlanaraq fərqli məhsul yığımı vaxtlarına yönəlmiş bir planlaşdırma tələb edir.
Körpə Kartof: Körpə kartof gənc və kiçik ölçülü kartoflardır. Bu sort adətən erkən yazda əkinlə başlayır və sürətli böyümə xüsusiyyətlərinə görə qısa müddət ərzində yığılır. Bu kartof növü adətən təzə olaraq istehlak edilmək üçün bazara çıxarılır.
Tezyetişən Kartof: Tezyetişən kartof sortları körpə kartoflara nisbətən bir az daha böyük ölçülərə malikdir. Yazda əkilməyə başlanır və adətən may və iyun aylarında yığılır. Tezyetişən kartoflar süfrəlik olaraq istehlak edilmək üçün istifadə olunur.
Əsas Məhsul Kartof: Əsas məhsul kartof sortları daha böyük ölçülü olan və saxlama üçün uyğun olan kartoflardır. Yazda tezyetişən kartof əkimi tamamlandıqdan sonra adətən may və iyun aylarında əkinə keçilir. Bu sort kartoflar daha uzun müddət saxlanıla bilər və qış aylarında istehlak edilmək üçün saxlanılır.
Bahar aylarında əkilən kartoflar adətən iyun ilə sentyabr ayları arasında yığılır. Məhsul yığımı zamanı çiçək hissəsinə diqqət yetirilərək bitkinin yetkinliyi və yığım üçün uyğunluğu qiymətləndirilir. Çiçəkləmə kartofun məhsul yığımına nə qədər yaxınlaşdığını göstərən mühüm bir göstəricidir.
Kartof Harada Yetişir
Kartof adətən mülayim iqlim bölgələrində yetişən bir bitki olub dünya miqyasında bir çox bölgədə əkilir. Lakin kartofun ən yaxşı yetişdiyi bölgələr adətən mülayim iqlimə malik olan yerlərdir. İdeal olaraq kartof yetişdirilməsi üçün sərin və rütubətli iqlimlərə üstünlük verilir.
Türkiyədə kartof əkini geniş bir coğrafiyada həyata keçirilir. Türkiyənin fərqli bölgələrində kartof əkini üçün uyğun iqlim və torpaq şəraiti mövcuddur. Trakya, Mərmərə, Ege, Aralıq dənizi, İç Anadolu, Şərqi Anadolu və Qara dəniz bölgələri kartof yetişdirilməsi üçün uyğun olan bölgələr arasında yer almaqdadır.
Ən məhsuldar bölgəni müəyyən etmək çətindir, çünki kartofun yetişə biləcəyi bir çox fərqli sortu vardır və bu sortlar fərqli iqlim və torpaq şəraitinə uyğunlaşa bilər. Lakin ümumiyyətlə şimal bölgələrdə daha sərin iqlimlər kartofun daha yaxşı yetişməsi üçün uyğun şərait təklif edə bilər.
Türkiyədə kartof yetişdirilməsi yaygın bir kənd təsərrüfatı fəaliyyətidir və ölkədəki fərqli bölgələrdə uğurla həyata keçirilməkdədir. Məhsuldarlıq iqlim, torpaq quruluşu və digər müxtəlif amillərdən asılı olaraq dəyişə bilər.
Kartof Suvarma Prosesi
Kartof suvarma prosesi kartof yetişdirmə prosesinin vacib bir mərhələsini təşkil edir. Bu proses bitkinin fərqli böyümə mərhələlərində dəyişən su ehtiyaclarını nəzərə alır. İlk mərhələlərdə su ehtiyacı daha aşağı ola bilər, lakin yumru inkişafı başladıqda və bitki çiçək açdıqda su tələbi artır.
Kartofun suvarma ehtiyacını müəyyən etmək üçün torpaqdakı rütubət səviyyələri müntəzəm olaraq yoxlanılmalıdır. Kartof adətən rütubətli torpaqlara üstünlük verir və kifayət qədər rütubət təmin edilməzsə məhsuldarlıq düşə bilər. Suvarma miqdarı torpaq rütubətinə və bitkinin böyümə mərhələsinə uyğun olaraq tənzimlənməlidir.
Suvarma yetərsiz qalarsa bitki stres altında qala bilər və məhsul itkisinə səbəb ola bilər. Əksinə, həddindən artıq suvarma kartof xəstəliklərinə və azotun yuyulmasına yol aça bilər ki, bu da məhsuldarlığa mənfi təsir göstərir.
Bu səbəbdən kartof yetişdirilməsində müntəzəm və balanslı suvarma vacibdir. Suvarma bitkinin ehtiyaclarına uyğun olaraq tənzimlənməli və torpaq rütubət səviyyələri müntəzəm olaraq yoxlanılmalıdır.
Kartofda Suvarma Sistemləri
Kartof əkinində üç əsas suvarma sistemi mövcuddur. Aşağıda bu suvarma sistemlərinin nümunələri verilmişdir:
Yağışyağdırma Suvarma: Yağışyağdırma suvarma günümüzdə ən geniş istifadə olunan suvarma üsuludur. Lakin bu üsul su və enerji istehlakı baxımından yüksək xərclidir və su itkiləri çoxdur. Eyni zamanda ən çox işçi qüvvəsi tələb edən suvarma üsuludur.
Damla Suvarma: Damla suvarma müasir kənd təsərrüfatında geniş istifadə olunan digər bir üsuldur. Digər suvarma üsulları ilə müqayisədə bir çox üstünlüklər təqdim edir. Xüsusilə enerji və su qənaəti təmin etməsi əsas üstünlüklərindəndir.
Center Pivot və Lineer Suvarma: Bu üsullar kartof suvarmasında çox geniş yayılmasa da, yağışyağdırma suvarma ilə müqayisədə su və enerji qənaəti təmin edir. İnvestisiya dəyəri yüksək olsa da, işçilik xərclərini azaldan bir suvarma üsuludur.
Kartofda Damla Suvarma Necə Aparılır?
Kartoflarda damla suvarma üsulu hər növ ərazi şəraitində tətbiq edilə bilər və xüsusilə su itkilərinin ən yüksək olduğu maili ərazilərdə böyük üstünlük təmin edir. Su itkisinin qarşısını almaq və suyun bərabər şəkildə paylanmasını təmin etmək üçün damla suvarma üsulu olduqca vacibdir. Kartof yetişdirilməsində damla suvarma suyun məhdud olduğu və suvarma xərclərinin yüksək olduğu bölgələrdə ən səmərəli suvarma üsuludur.
Bu üsulla bitkinin ehtiyac duyduğu qədər su verilərək su itkiləri minimuma endirilir. Günümüzdə ən böyük su itkiləri buxarlanma yolu ilə baş verir. Damla suvarma ilə buxarlanmanı azaldaraq suvarma səmərəliliyi %95 səviyyələrinə qədər artırıla bilər.
