Kartof Ziyil Xəstəliyi Nədir?
Kartof Ziyil Xəstəliyi, ilk olaraq 19-cu əsrin ortalarında Avropada aşkar edilmişdir və o vaxtdan bəri bir çox ölkədə yayılmışdır. Türkiyədə isə bu xəstəlik ilk dəfə 2004-cü ildə Ordu və Nevşehir illərində saptanmışdır.
Kartof, dünya miqyasında ən yaygın istehlak edilən və iqtisadi dəyəri yüksək olan kənd təsərrüfatı məhsullarından biridir. Ancaq kartof istehsalı müxtəlif xəstəliklər və zərərvericilər səbəbindən ciddi təhdidlərlə üz-üzədir. Bu xəstəliklərdən biri olan Kartof Ziyil Xəstəliyi, kartof tarlalarına önəmli zərərlər verə bilər və məhsuldarlıq itkilərinə yol aça bilər. Bu yazıda, Kartof Ziyil Xəstəliyi'nin törədicisi, əlamətləri, yayılması, yoluxma yolları və mübarizə üsulları haqqında ətraflı məlumat əldə edəcəksiniz. Bundan əlavə, xəstəliyə qarşı alına biləcək qabaqlayıcı tədbirlər və davamlı kartof sortları haqqında da məlumat paylaşacağıq. Kənd təsərrüfatı sektorunda fəaliyyət göstərən istehsalçılar və kənd təsərrüfatı mütəxəssisləri üçün faydalı olacağını düşündüyümüz bu məlumatlarla kartof istehsalınızda xəstəlik riskini azalda və məhsuldarlığınızı qoruya bilərsiniz.
Kartof Ziyil Xəstəliyi Nədən Olur?
Kartof Ziyil Xəstəliyi, kartof bitkisində ziyil bənzəri urların yaranmasına səbəb olan ciddi bir xəstəlikdir. Bu xəstəliyin törədicisi, torpaq mənşəli obliqat parazit göbələk olan Synchytrium endobioticum'dur. Göbələk, kartof bitkisi ilə birlikdə bəzi yabanı kartof növləri və Solanaceae fəsiləsinə aid alaq otlarında da infeksiyaya səbəb ola bilər. Budur Kartof Ziyil Xəstəliyi'nin ortaya çıxma səbəbləri:
Synchytrium endobioticum, torpaqda uzun müddət canlı qala bilən istirahət sporları istehsal edir. Bu sporlar 25-30 il ərzində torpaqda aktiv qala bilər və uyğun şəraitdə kartof bitkisinə yoluxaraq xəstəliyi başlada bilər.
Xəstə kartof yumruları, məhsul yığımı zamanı torpaqda qalan zoosporangiumları sərbəst buraxır. Bu sporlar torpaq suyuna qarışaraq sağlam yumrulara çata bilər və infeksiyanı başlada bilər.
Xəstəlik sərin və nəmli şəraiti sevir. Xüsusilə maksimum orta temperaturun 18°C, yağıntı miqdarının 700-800 mm olduğu bölgələrdə yaygın olaraq görülür. İlkin infeksiyalar üçün optimum temperatur 15°C, maksimum 25°C və minimum 11°C-dir.
Xəstə bitki qalıqları və yoluxmuş torpaq, xəstəliyin yayılmasında mühüm rol oynayır. Kənd təsərrüfatı maşınları, nəqliyyat vasitələri və digər avadanlıqlar vasitəsilə xəstəlik sağlam tarlalara daşına bilər.
Toxumluq kartofların xəstəliksiz olması çox vacibdir. Xəstə yumruların fərq edilməməsi, əkin zamanı xəstəliyin yayılmasına yol aça bilər.
Heyvan peyini və digər üzvi materiallar da xəstəliyin daşınmasına səbəb ola bilər.
Kartof Ziyil Xəstəliyi, kartof istehsalında ciddi iqtisadi itkilərə yol aça bilər və bu səbəbdən xəstəliyin səbəblərinin yaxşı başa düşülməsi və qabaqlayıcı tədbirlərin alınması böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Kartof Ziyil Xəstəliyi Əlamətləri Nələrdir?
Kartof Ziyil Xəstəliyi, kartof bitkisində müxtəlif əlamətlərlə özünü göstərir. Xəstəliyin əlamətləri bitkinin fərqli hissələrində görülə bilər və adətən ziyil bənzəri urlar şəklində ortaya çıxır. Budur Kartof Ziyil Xəstəliyi'nin başlıca əlamətləri:
- Xəstəliyin ən diqqətçəkən əlaməti, kartof yumruları üzərində ziyil bənzəri urların yaranmasıdır. Bu urlar adətən yumrunun səthində qabarıq, nizamsız formalı və xərçəngvari görünüşdədir.
- Xəstəlik, xüsusilə nəmli bölgələrdə çiçəklərdə də infeksiyaya səbəb ola bilər. İnfeksiyaya uğramış çiçəklər xəstəliyin irəliləməsi ilə birlikdə xarab olur və tökülür.
- Bitkinin yarpaq və gövdələrində də urlar yarana bilər. Lakin bu urlar davamlı olmadığından sürətlə çürüyərək yox olurlar.
- Xəstə yumrular məhsul yığımından sonra anbarlanarkən üzərlərindəki urlar quruyur. Bu səbəbdən xəstə yumruların fərq edilməsi çətin ola bilər və toxumluq seçimi zamanı gözdən qaça bilər.
- Göbələk kartof hüceyrələrinə girərək hüceyrələrin anormal böyüməsini və deformasiyasını təşviq edir. Bu vəziyyət yumru üzərində ziyil şəklində xərçəngvari törəmələrin görülməsinə səbəb olur.
- Xəstəlik bitkinin kök sisteminə birbaşa təsir etmir. Ancaq kök sisteminin üzərindəki digər bitki toxumaları yoluxa bilər.
Bu əlamətlər kartof bitkisinin ümumi sağlamlığına mənfi təsir göstərir və məhsuldarlıqda ciddi azalmalara yol aça bilər. Xəstəliyin yayılmasının qarşısını almaq üçün yoluxmuş bitkilərin erkən müəyyən edilməsi və müvafiq karantin tədbirlərinin alınması vacibdir.
Kartof Ziyil Xəstəliyi Mübarizə Üsulları
Kartof Ziyil Xəstəliyi ilə mübarizədə müxtəlif strategiyaların kombinasiyasından istifadə edilməlidir. İlk olaraq, yoluxmuş ərazilərin karantinə alınması və xəstə bölgələrin izolyasiya edilməsi vacibdir. Sertifikatlı və xəstəliksiz toxumluq istifadəsi, xəstəliyin yayılmasının qarşısını almaq üçün kritik bir addımdır. Bundan əlavə, davamlı kartof sortlarının əkilməsi və yeni davamlı sortların yetişdirilməsi xəstəliyin təsirini azalda bilər. Yoluxmuş ərazilərdə istifadə edilən kənd təsərrüfatı alətləri və avadanlıqlarının dezinfeksiya edilməsi də xəstəliyin yayılmasının qarşısının alınmasında effektivdir. Yoğun yoluxmuş ərazilərdə uzunmüddətli kartof əkini qadağası tətbiq edilməli və etibarlı mənbələrdən əldə edilmiş dezinfeksiya olunmuş heyvan peyini istifadə edilməlidir. Kimyəvi mübarizə üsulları, xüsusilə Dinoseb tətbiqi, infeksiyanı azaltmaqda təsirli ola bilər. Son olaraq, istehsalçılara xəstəlik haqqında təlimlərin verilməsi və məlumatlandırma kampaniyalarının təşkil edilməsi xəstəliyin nəzarət altına alınmasında mühüm rol oynayır. Bu strategiyaların birlikdə istifadə edilməsi sağlam və yüksək məhsuldar kartof istehsalı üçün zəruridir.
Kartof Ziyil Xəstəliyinə Qarşı Davamlı Sortlar
Kartof Ziyil Xəstəliyinə qarşı davamlı sortların istifadəsi xəstəliyin idarə olunmasında mühüm bir strategiyadır. Avropada və digər bölgələrdə xəstəliyə qarşı davamlılıq göstərən müxtəlif kartof növləri yetişdirilmişdir. Xüsusilə Almaniya mənşəli olan "Desiree", "Maja", "Nicola" və "Gelda" kimi sortlar xəstəliyə qarşı yüksək dərəcədə davamlılıq göstərən nümunələrdir. Bu sortlar xəstəliyin təsirlərini minimuma endirməklə yanaşı, sağlam və yüksək məhsuldar kartof istehsalına da töhfə verirlər. Davamlı sortların əkilməsi fermerlərin məhsuldarlıq itkilərini minimuma endirməsinə və xəstəliyin yayılmasının qarşısını almasına kömək edir.
Yorumlar