Tüm Yazılar
Kətan Yetişdirilməsi Necə Aparılır?
Kətan yetişdirilməsi, tarix boyu lifi və toxumları üçün istehsal edilmişdir. Linaceae fəsiləsinə aid olan kətan bitkisi, həm lif istehsalı üçün həm də toxumlarından əldə edilən yağ üçün dəyərlidir. Kətan bitkisinin lifləri, davamlı və elastik strukturları ilə tekstil sənayesində parça, ip və xalça kimi məhsulların istehsalında istifadə olunur. Bu liflər eyni zamanda yüksək nəmişlik udma qabiliyyətinə malik olduğu üçün dəsmal və müxtəlif ev tekstili məhsullarında üstünlük verilir. Bundan əlavə, kətan toxumlarından soyuq sıxma üsulu ilə əldə edilən kətan yağı, omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngindir və qida əlavələri, kosmetik məhsullar və boya sənayesi kimi fərqli sektorlarda istifadə olunur.
Kətan, yüksək məhsuldarlıq və aşağı qulluq tələbi sayəsində iqtisadi bir kənd təsərrüfatı məhsuludur. Məhsulun müxtəlif istifadə sahələri fermerlərə fərqli bazar variantları təqdim edir. Tarixi olaraq, kətanın qədim Misirdən Roma İmperiyasına, Orta Əsrlərdən müasir dövrə qədər uzanan bir keçmişi vardır. Qədim sivilizasiyalar kətanı həm tekstil məhsulları, həm də tibbi məqsədlər üçün istifadə etmişlər. Bundan əlavə, bəzi mədəniyyətlərdə kətan lifləri və toxumları ənənəvi rituallarda, dini mərasimlərdə və xalq hekayələrində mühüm rol oynamışdır. Kətan yetişdirilməsi yalnız iqtisadi dəyəri yüksək olan bir kənd təsərrüfatı fəaliyyəti deyil, həm də ekoloji və mədəni baxımdan əhəmiyyətlidir. Müasir kənd təsərrüfatı texnikaları və araşdırmalarla kətanın potensialı daha da genişlənməkdə və fərqli sektorlarda istifadə sahələri artmaqdadır.
Kətan Harada Yetişir?
Dünya miqyasında kətan, Şimali və Mərkəzi Avropa ölkələri başda olmaqla, Rusiya, Belarus, Ukrayna, Fransa, Asiyada Çin və Hindistan, Amerikada Şimali Dakota və Minnesota, Yaxın Şərq və Şimali Afrikada geniş şəkildə yetişir. Türkiyədə isə kətan yetişdirilməsi xüsusilə Afyon, Samsun və Sinop kimi vilayətlərdə cəmləşmişdir. Afyon bölgəsi lif məqsədli kətan istehsalında önə çıxan bir bölgədir. Samsun və Sinop isə həm lif, həm də toxum məqsədli kətan istehsalında mühüm mərkəzlərdir. Türkiyənin geniş və müxtəlif iqlim quruluşu kətanın fərqli növlərinin və çeşidlərinin yetişdirilməsinə imkan verir. Bu müxtəliflik həm sənaye, həm də fərdi istifadə üçün kətanın dəyərini artırır.
Kətan Yetişdirilməsi Üçün İqlim Və Torpaq Strukturu
Kətan Yetişdirilməsində Toxum Əkini
Kətan Su Tələb Edirmi?
Ölkəmizdə adətən kətan bitkisinin yetişdirilməsində suvarmaya ehtiyac yoxdur. Lakin, quraq bölgələrdə lif kətanı istehsalı aparılırsa suvarma ehtiyacı ola bilər. Kətanın su ehtiyacının qarşılanması üçün erkən əkin üsulu seçilərək su ehtiyacı təbii yağıntılarla qarşılana bilər.
Kətan Yetişdirilməsində Gübrələmə
Kətan bitkisi torpaqdan məhdud miqdarda qida maddəsi çəkdiyi üçün ölkəmizdə adətən gübrələmə aparılmır. Lakin gübrələmə ilə keyfiyyətli lif və toxum əldə edilir. Fosforlu gübrələr isə toxum məhsuldarlığını və yağ nisbətini artırır. Kətan üçün tətbiq ediləcək gübrə miqdarları torpaq analizləri ilə müəyyən edilməlidir. Ümumi olaraq, gübrələmə bu şəkildə aparıla bilər: Dekara 8-10 kq kaliumlu, 3-4 kq fosforlu və 2-3 kq əhəngli gübrə verilməlidir. Kətan azotu sevməsə də, məhsuldarlığı aşağı olan torpaqlarda ilk cücərmə və güclü inkişaf üçün dekara 5 kq saf N tətbiq oluna bilər. Üzvi gübrələrdə olan azot yavaş həll olunduğu və bitki inkişafını sürətləndirdiyi üçün kətan əkinçiliyində üstünlük verilmir. Lakin, sələf bitkiyə üzvi gübrə tətbiq edilə bilər.
Kətan Yetişdirilməsində Məhsul Yığımı
Məhsul yığımı adətən dörd fərqli dövrdə həyata keçirilir.
Yaşıl Yetişmə Dövrü: Bu dövrdə kətan bitkisi tamamilə yaşıldır və çiçəkləmə yeni başlamışdır. Bu mərhələdə gövdələr hələ yaşıl ikən biçin aparılır. Bu dövrdə əldə edilən liflər yumşaq və incədir. Bu səbəbdən bu dövrdə yığım adətən üstün tutulmur.
Yaşıl – Sarı Yetişmə Dövrü: Alt yarpaqların saralması və tökülməyə başlaması ilə, kapsulların tam olaraq formalaşdığı bu dövrdə biçin aparılır. Bu dövrdə lif məhsuldarlığı yüksək, toxum məhsuldarlığı aşağıdır. Bu mərhələdə yığım lif kətanları üçün tez-tez seçilir.
Tam (Sarı) Yetişmə Dövrü: Gövdələr tamamilə saralmış, bəzi yarpaqlar tökülmüş və kapsullar yetişmişdir. Toxumlar tam olaraq yetişdiyi üçün həm toxum məhsuldarlığı həm də yağ məhsuldarlığı yüksəkdir. Bu dövr həm lif, həm də toxum üçün ideal bir yığım vaxtıdır.
Ölü Yetişmə Dövrü: Yarpaqların tamamilə töküldüyü, kapsulların çatladığı və gövdələrin rənginin qəhvəyi rəng aldığı bu dövrdə yağ məhsuldarlığı ən yüksək səviyyədədir. Lakin liflər sərtləşdiyi üçün lif keyfiyyəti düşür və qırılmaya qarşı davamlılıq azalır.
Yığım üsulları da yağ və lif kətanı üçün fərqlidir. Lif kətanlarının yığımı adətən kökləri ilə birlikdə sökülərək aparılır. Yığılan bitkilərin gövdələri dəstə halında əllə tutulur və kökləri ilə birlikdə torpaqdan çıxarılır. Gövdələr tarlada topalar halında qurumağa buraxılır. Yağ kətanlarında isə yığım oraq və ya kombayn kimi maşınlarla aparılır. Yığılan yağ kətanlarının gövdələri dəstələnir və yaxşıca qurumaları üçün gözlənilir.
1 Dekardan Nə Qədər Lif Və Toxum Çıxır?
Lif kətanlarının gövdə məhsuldarlığı 200-600 kq/da, lif məhsuldarlığı 20-100 kq/da və toxum məhsuldarlığı 20-60 kq/da arasındadır. Yağ kətanlarının toxum məhsuldarlığı isə 60-230 kq/da arasında dəyişərkən, orta məhsuldarlıq adətən 150 kq/da civarındadır.
Kətan Yetişdirilməsində Görülən Xəstəlik Və Zərərvericilər Hansılardır?
Kətan yetişdirilməsi baxımından ən mühüm problemlərdən biri, bitkinin məhsuldarlığına və keyfiyyətinə mənfi təsir göstərən küsküt bitkisidir. Küsküt kətan tarlalarında yaygın olaraq görülən və ciddi zərərlərə yol aça bilən bir alaq otudur. Küsküt mübarizəsində uğurlu ola bilmək üçün ilk addım təmiz toxumluq istifadə etməkdir. Təmiz toxumluq küsküt toxumlarının tarlaya yoluxmasının qarşısını alır və başlanğıcda problemin ortaya çıxmasına mane olur. Bundan əlavə, tarla təmizliyi də küsküt mübarizəsində böyük əhəmiyyət kəsb edir. Tarlanın əkinə hazır hala gətirilməsi zamanı küsküt yumurtaları və kökləri təmizlənməli, beləliklə bitkinin böyümə sahəsini işğal etmələrinin qarşısı alınmalıdır.
Kategoriler
Etiketler
Yorumlar