Panama Kanalındakı Tarixi Quraqlıq Qlobal İqtisadiyyata Necə Təsir Edir
Panama kanalındakı tarixi quraqlıq qlobal iqtisadiyyata dərindən təsir etdi. Dünyanın ən mühüm su yolu olan Panama Kanalı tarixi quraqlıq səbəbindən çətin bir prosesdən keçir. Milyonlarla dollar dəyərində mal daşıyan 200 gəmi kanalda tarixi quraqlıq səbəbindən mahsur qalıb. Su səviyyəsinin azalması səbəbindən, kanal rəhbərliyi gəmi hərəkətinə məhdudiyyətlər gətirmək məcburiyyətində qaldı. Bu vəziyyət, dünya miqyasında ticarətin yavaşlamasına və emtiə qiymətlərinin yüksəlməsinə yol aça bilər. Kanalın keçid məhdudiyyətləri, qlobal tədarük zəncirlərində axsamalara və logistik problemlərə səbəb ola bilər. Bu inkişaflar, beynəlxalq ticarətin balansına təsir edə bilər və iqtisadi dalğalanmalara səbəb ola bilər.
Dünya dəniz daşımacılığının təxminən yüzdə 6-nın reallaşdığı Panama Kanalı, hazırda quraqlıq səbəbindən ciddi çətinliklər yaşayır. Panama Kanalındakı tanker hərəkətinin axsamış olması, dünya miqyasında təxminən 170 ölkəyə təsir edir. Quraqlıq səbəbindən su səviyyələrinin düşməsi, kanal rəsmilərini karqo gəmilərinin daşıdığı yükləri məhdudlaşdırmağa yönəltdi. Panama Kanalı rəhbərliyi, su qaynaqlarını qorumaq məqsədilə, gəmilərin daşıdığı yük miqdarlarına əlavə olaraq, gündəlik keçid saylarını da məhdudlaşdırdı. Kanal rəhbərliyi, su rezervlərinin, azalan yağışlar səbəbindən anbarlardakı səviyyələrinin düşməsi nəticəsində, 2 sentyabr tarixinə qədər gəmi keçidlərində məhdudiyyətlər tətbiq etmə qərarı aldı. Aşağıdakı şəkildə panama kanalında gözləyən gəmilərin vizuallaşdırılmış halı görünür. Su səviyyəsinin azalması, kanaldan istifadə edən gəmilərin daşıma qabiliyyətlərinə təsir etdi və bu vəziyyət də daşımacılıq sektorunda qiymət artımlarına səbəb oldu. Panama Kanalı ətrafındakı gəmilərin 20 gündür gözləməsi, Asiyadan Amerikaya dəniz ticarətinin təxminən üçdə birinin həyata keçirildiyi bu su yolundakı gecikmələrin, ABŞ-dakı market qiymətlərinə təsir edəcəyi gözlənilir. Panama Kanalının fəaliyyətindəki bu məhdudiyyətlər, daşımacılıq xərclərinin artmasına yol açdı və dolayısı ilə qlobal tədarük zəncirinə də təsir edəcək. Atlas okeanı ilə Böyük okean arasında körpü rolu oynayan və Orta Amerikanın ən cənubunda yerləşən Panama torpaqlarında yerləşən kanalın hərəkətindəki bu axsamalar, xüsusilə enerji məhsulları və xammallar kimi kritik sənaye sahələrinə təsir edir. Qlobal iqtisadiyyatdakı bu təsirlər, tədarük zəncirləri üzərində dalğalanmalara və emtiə qiymətlərində artımlara yol aça bilər. Panama Kanalının su səviyyələrinin düşməsi, dünya miqyasındakı ticarət və daşımacılıq dinamikalarında əhəmiyyətli bir dəyişikliyə səbəb olmuş vəziyyətdədir. Panama Kanalı Rəhbəri Ricaurte Vásquez Morales, Wall Street Journal-a verdiyi açıqlamada, son 20 ildə bölgədəki yağış miqdarında azalma yaşandığını vurğulayaraq, “Gücümüzün ən üst səviyyəyə çatdığı dövrdə iqlim böhranı ilə mübarizə aparmaq məcburiyyətindəyik” ifadəsini işlədib. Morales, gələcək aylarda da bənzər məhdudiyyətlərin davam etdirilə biləcəyi xəbərdarlığını edib.
Panama Kanalındakı quraqlıq böhranı, sadəcə regional bir məsələ kimi deyil, eyni zamanda qlobal ticarətin, logistikanın və ətraf mühitin balansına təsir edən bir vəziyyət kimi qarşımıza çıxır. Bu çətinliyin öhdəsindən gələ bilmək üçün, davamlılıq prinsipləri əsas götürülərək su qaynaqlarının daha effektiv idarə olunması, alternativ enerji mənbələrinin istifadəsi və iqlim dəyişikliyinə qarşı dözümlü infrastrukturun yaradılması kimi addımların atılması lazımdır. Yalnız Panama Kanalının deyil, bütün dünyanın qarşılaşdığı iqlim dəyişikliyi və ətraf mühit problemlərinə yönəlmiş bu növ həllər, uzun müddətdə davamlı bir gələcək üçün həyati əhəmiyyətə malikdir.
Yorumlar