Tüm Yazılar
Şırım Suvarma Nədir? Necə Edilir?
Şırım suvarma, kənd təsərrüfatı suvarma üsullarından biridir və adətən bitki köklərinin birbaşa suvarılmasını təmin edir. Lakin bu mövzuya keçməzdən əvvəl mövzunu daha ətraflı araşdırmaq lazımdırsa, suvarmanın tərifindən və üsullarından başlaya bilərik. Suvarma, bitkilərin böyüməsi və inkişafı üçün lazım olan suyun, yağıntı çatışmazlığı halında torpaq üzərinə və ya bitki kök zonasına əlavə olaraq tətbiq edildiyi bir kənd təsərrüfatı üsuludur. Suvarma ümumilikdə 2 şəkildə həyata keçirilir. Bunlar; təzyiqli suvarma üsulları və səthi suvarma üsullarıdır.
Səthi Suvarma Üsulları
- Gölləmə suvarma üsulu
- Şırım suvarma üsulu
- Ləklərlə suvarma üsulu
- Zolaqlı (border) suvarma üsulu
Təzyiqli Suvarma Üsulları
- Damcı suvarma üsulu
- Yağışyağdırma suvarma üsulu
- Mikro yağışyağdırma suvarma
- Sızdırma suvarma üsulu
Bu gün ölkəmizdə suvarılan sahələrin təxminən %85-də səthi suvarma üsulları istifadə olunur. Qalan hissədə təzyiqli suvarma həyata keçirilir. Bu yazımızda səthi suvarma üsullarından biri olan şırım suvarma üsulunu nəzərdən keçirəcəyik.
Şırım Suvarma Nədir?
Şırım suvarma, kənd təsərrüfatı suvarma üsullarından biridir və adətən meylli ərazilərdə istifadə olunur. Bitki sıraları arasında yaradılan kiçik şırımlara şırım deyilir və bu şırımlar vasitəsilə su verilərək həyata keçirilən suvarma üsuluna isə Şırım suvarma deyilir. Su şırım boyunca hərəkət edərkən, bir tərəfdən də torpağın içinə sızaraq bitki kök zonalarında toplanır. Bu üsul, müəyyən şərtlərə və uyğun topoqrafik xüsusiyyətlərə malik bölgələrdə geniş istifadə olunan təsirli bir suvarma üsuludur, lakin tətbiq ediləcək sahənin xüsusiyyətləri nəzərə alınmalıdır.
Üsulun Tətbiq Oluna Biləcəyi Şərtlər Hansılardır?
- Bu üsul, cərgəvi əkilən, dikilən bitkilərdə, üzümlüklərdə və meyvə ağaclarında tətbiq olunur.
- Şırım suvarmanın tətbiq olunduğu ərazilərdə, sahə hamarlanması (tesviye) çox vacibdir. Adətən meyl, suvarma istiqamətində ən çox %3, suvarmaya perpendikulyar istiqamətdə %15 qədər olmalıdır.
-
Bu üsul üçün uyğun olan torpaq növləri adətən, qumlu və ya gilli quruluşda olan, yaxşı drenaj xüsusiyyətlərinə malik torpaqlardır. Bu torpaqlar suyun sürətlə sorulmasına və bitkilərin köklərinin suya asanlıqla çatmasına şərait yaradır.
-
Bu üsul, şoran torpaqlarda üstünlük verilmir. Çünki şırımlara verilən su, şırım silsilələrinə yüksəlir və duzu bitki kök zonasına daşıyır.
- şırım suvarma sistemi üçün su mənbəyi də vacibdir. Suvarma suyunun təmini üçün bir su mənbəyinə, adətən bir çaya və ya gölməçəyə ehtiyac duyulur. Bu su mənbəyinin tarlaya çatdırılması asan olmalı və suvarma prosesi üçün kifayət qədər sərfə (debi) malik olmalıdır.
Şırım Suvarma Necə Edilir?
Bu üsulda, suvarma xətti boyunca yerləşdirilən şırımlar vasitəsilə su, tarla üzərindəki bitkilərə doğru yönləndirilir. İlk addım, suvarma xəttinin müəyyən edilməsi və tarla üzərindəki uyğun mövqeyin seçilməsidir. Ardından, tarlanın meyli nəzərə alınaraq kanallar qazılır və bu kanallar arasındakı məsafə bitkilərin ehtiyaclarına uyğun şəkildə müəyyən edilir. Su mənbəyindən alınan su, yaradılan kanallara yönləndirilir və bu kanallar boyunca yavaşca irəliləyərək bitkilərin kök zonalarına çatır. Bu proses, bitkilərin su ehtiyacını qarşılayacaq şəkildə tənzimlənir və suyun tarla daxilində bərabər şəkildə paylanması təmin edilir. Daha sonra şırımlardan çıxan su səthi drenaj kanalları ilə kənarlaşdırılır və ya təkrar suvarmada istifadə olunur. Bu üsulda istifadə olunan şırım tipləri aşağıdakı kimidir;
- Sabit sərfli açıq şırımlar: Suvarma zamanı hər şırıma sabit sərfdə su verilir. Bu suyun növbəli şəkildə istifadə edilməsi suvarma faydalı iş əmsalını yüksəldir.
- Dəyişən sərfli açıq şırımlar: Şırımlardan çıxan suyun təkrar istifadə edilə bilmədiyi hallarda istifadə olunur. Su şırımın sonuna çatdıqda sərf azaldılaraq, suvarma faydalı iş əmsalı yüksəldilməyə çalışılır.
- Qapalı şırımlar: Şırımların başlanğıcı və sonu qapalıdır. Gölləndirmə yaradılaraq tətbiq olunur. Suvarma istiqamətində meylin olmadığı və ya şırım ucları arasındakı hündürlük fərqinin xalis suvarma suyu dərinliyini aşmadığı şəraitdə tətbiq olunur.
Şırım Suvarma Üsulunun Üstünlükləri
- İlkin quraşdırma xərcləri aşağıdır.
- Sistem dizaynı dəyişdirilmədən başqa bitkilərin də suvarılmasına imkan verir.
- Sahə hamarlanması yaxşı təmin edildikdə, səmərəlilik yüksəldilə bilər.
- Qaysaq təbəqəsi bağlayan ağır tərkibli torpaqlarda rahatlıqla istifadə edilə bilər.
- Adətən müntəzəm baxım tələb etmir.
- Sadə quruluşlu bir sistem olduğundan enerji istehlakı aşağıdır.
Şırım Suvarma Üsulunun Çatışmazlıqları
- Şırım suvarma üsulu ilə, ideal şəraitdə tarlaya su tətbiq etmə səmərəliliyi adətən %60 civarındadır. Lakin şəbəkədəki sızma, buxarlanma və istismar itkiləri kimi amillər əlavə olunduqda bu səmərəlilik təxminən %50-yə düşür. Yəni, bitkiyə 1 m³ su vermək üçün əslində 2 m³ su istifadə edilmiş olur. Bu halda, suyun effektiv istifadəsi baxımından məhsuldarlıq aşağıdır
- Şırımlardan çıxan suyun nəzarət altına alına bilmədiyi hallarda suvarma səmərəliliyi aşağıdır.
- Şırım silsilələrində yığılan duz, torpaq şoranlığını artıraraq bitkilərə zərər verə bilər.
- Yağıntının çox olduğu hallarda, səthi axın şırımlarda toplanır və eroziya problemini artıra bilər.
Nəticə etibarilə, istifadə edilə bilən su ehtiyatlarının məhdud olduğu bu dövrdə, məhdud su ehtiyatlarımızdan ən effektiv şəkildə istifadə etməliyik. Hesab edilənin əksinə ölkəmiz, adambaşına düşən istifadə edilə bilən su ehtiyatı indeksinə görə, su qıtlığı olan ölkələr arasında yer almaqdadır. Mövcud su potensialımızın təxminən %70-lik bir hissəsini kənd təsərrüfatı sektorunda istifadə edirik. Kənd təsərrüfatı sektorunda əldə ediləcək %1-lik qənaət, sənaye sektorunda və məişət istifadəsində böyük ölçüdə dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bu səbəbdən müasir suvarma texnikalarından istifadə edərək kənd təsərrüfatı su istehlakı nisbətimizi azaldaraq, həm ölkə iqtisadiyyatına, həm də gələcəyimizə investisiya təmin edə bilərik. Müasir suvarma sistemləri haqqında daha ətraflı məlumat almaq üçün saytımızı nəzərdən keçirə bilərsiniz.
Kategoriler
Etiketler
Yorumlar