All Posts
Elektrik-elektronika mühəndisi Fatma Aktaş, hazırladıqları süni intellekt dəstəkli suvarma sisteminin, ərazidə suyun çıxdığı mənbədən bitkiyə çatana qədər olan prosesi uçdan-uca idarə edərək doğru zamanda kifayət qədər suvarma ilə məhsuldarlıq artımı, enerjiyə qənaət və işçilik xərclərində azalma təmin etdiyini bildirdi.
Suyun ən çox istehlak edildiyi sektor olan kənd təsərrüfatında su qənaəti üçün müraciət edilən üsullardan biri olan ağıllı suvarma, bitkinin ehtiyacı qədər suyun verilməsi ilə sudan və istehsaldan maksimum məhsuldarlığın əldə edilməsi üçün hazırlanmış sistemləri əhatə edir.
Bu sistemlər üzərində işləyən E-Sular firmasının həmtəsisçisi və elektrik-elektronika mühəndisi Fatma Aktaş, AA müxbirinə, dayanıqlı kənd təsərrüfatı, su və gübrə idarəetməsində qabaqcıl texnoloji həllər üzərində 5 ildir aktiv olaraq sahədə işlər apardıqlarını, Türkiyə və Azərbaycanda bir çox fermerə xidmət göstərdiklərini, 2021-ci ildə İTÜ Çekirdek İnkubasiya Mərkəzi ilə yollarının kəsişməsinin onları çox irəli apardığını söylədi.
Suvarma, su idarəetməsi və gübrələmə kimi sahələrdə istifadə edilə biləcək proqram təminatı və süni intellekt həllərinin kənd təsərrüfatının daha dayanıqlı olmasına töhfə verəcəyini qeyd edən Aktaş, Türkiyədəki su istifadəsi məlumatlarının rəqəmsal kənd təsərrüfatının yayılmasının zəruriliyini göstərdiyini ifadə etdi.
DSİ məlumatlarına görə Türkiyənin ümumi su həcminin 112 milyard kubmetr, illik adambaşına su istehlakının isə 1300 kubmetr olduğunu xatırladan Aktaş, su qıtlığı həddinin 1000 kubmetr olduğunu və Türkiyənin su qıtlığına doğru getdiyini, qlobal istiləşmə və iqlim dəyişikliyi kimi faktorların da bu təzyiqi artırdığını bildirdi.
“Sənaye və evlərdə 1,5 ildə istifadə etdiyimiz qədər suyu kənd təsərrüfatında sadəcə 1 ildə israf edirik”
Türkiyədə 1 ildə istifadə edilən 55 milyard kubmetr suyun 45 milyard kubmetrinin kənd təsərrüfatında xərcləndiyini vurğulayan Aktaş, “Biz yanlış suvarma səbəbindən 1 ildə bunun 25 milyard kubmetrini israf edirik. Bunu belə konkretləşdirsək daha anlaşıqlı olacaq; biz sənaye və evlərdə 1,5 ildə istifadə etdiyimiz suyu kənd təsərrüfatında sadəcə 1 ildə israf edirik.” dedi.
Süni intellekt dəstəkli ağıllı suvarma sistemlərinin kənd təsərrüfatında mühüm üstünlüklər təmin etdiyini dilə gətirən Aktaş, belə davam etdi: “Fermer nə qədər su istifadə edə biləcəyini, bitkinin nə qədər suya ehtiyacı olduğunu bu texnologiyaların təmin etdiyi məlumatlarla analiz edə bilir. Sistemdəki müxtəlif itki, sızma, nasazlıq hallarını insanların manual olaraq aşkar etməsi çox çətindir çünki çox geniş sahələrdir və bu geniş sahələri insan resursu ilə manual olaraq idarə etmək çətindir. Getdikcə də daha çox çətinləşir. Ona görə də buralara texnologiyaları inteqrə edərək daha proqnozlaşdırıla bilən, riskləri daha azaldan və günün sonunda məlumatlara əsaslanan qərarlar verə biləcəyi hətta hərəkətə keçə biləcəyi sistemlər sayəsində həm su hissəsində həm də enerji tərəfində ciddi anlamda qənaət əldə edə bilirlər.”
“Yüzdə 30 ilə yüzdə 60 diapazonunda bir məhsuldarlıq təmin edir”
Kənd təsərrüfatı əraziləri və istixanalarda su və enerji optimallaşdırılması üçün suyun çıxdığı mənbədən bitkiyə çatana qədər olan prosesi uçdan-uca rəqəmsal hala gətirərək süni intellekt texnologiyaları ilə buradakı məlumatları mənalandırdıqlarını və fermerlərə daha məhsuldar istehsal imkanı təqdim etdiklərini anladan Aktaş, əraziyə getdiklərində işə ilk olaraq suyun mənbəyini idarə etməklə başladıqlarını bildirdi.
Aktaş, “Ardınca ərazi daxilinə getdiyimizdə bəzi ərazilərdə 20, 30 bəzilərində yüzlərlə, minlərlə vana var. Bu vanaları idarə etmək lazımdır. Burada məsələn bizim vana idarəetmə bloklarımız var. Avtomatik və səmərəli şəkildə hovuzun doldurulması lazımdır. Bunun üçün hovuz səviyyə sensorlarımız var. Müxtəlif torpaq nəmlik sensorlarımız var, iqlim stansiyası kimi sensorlarımız var. Hər ərazinin də fermerin də ehtiyacına görə müxtəlif məhsullar var. ” deyə danışdı.
Məlumatın və süni intellektin dəstəyi ilə “izlə, öyrən, idarə et” fəlsəfəsi ilə maksimum məhsuldarlığı minimum resurs idarəetməsi ilə təmin etməyə çalışdıqlarını dilə gətirən Aktaş, sistemin məhsuldarlığa və qənaətə təsirləri haqqında bunları söylədi: “Məsələn bir müəssisəmiz var. 7-dən 10-a qədər quyusu var. Quyusunu və hovuzunu idarə edirik. Sadəcə bir mövsümdə o layihə nəticəsində müşahidə etdiyimiz enerji tərəfində yüzdə 30-a qədər bir qənaət təmin etmişdik. Suvarma hissəsində də doğru zamanda kifayət qədər suvarma edildiyi üçün yüzdə 30 ilə yüzdə 60 diapazonunda bir məhsuldarlıq təmin edir. Kənd təsərrüfatının sadəcə su və enerji deyil işçilik kimi bir problemi də var amma uzaqdan idarə edilə bilən rəqəmsal texnologiyalar, əraziyə getməyi minimallaşdırdığı üçün oradakı xərcləri də azaltmış olur.”
Mobil tətbiq ilə ağıllı suvarma sensorları uzaqdan necə idarə olunur?
Hazırladıqları sensorlarla torpaq nəmliyi, temperatur, təzyiq, axın, duzluluq və pH dəyərlərinin anlıq olaraq izlənilə bildiyindən, eyni zamanda əldə edilən bu məlumatlarla bitkilərin su ehtiyaclarını və torpaq keyfiyyətini analiz edərək suvarma proseslərinin avtomatik olaraq idarə oluna bildiyindən bəhs edən Aktaş, bu məlumatları paylaşdı: “İstifadəçi mobil tətbiqin interfeysinə daxil olduqda öncelikle ərazisində hansı cihazlar var, neçə vanası, sensoru, pompası var, onları görür. Sonra detallar hissəsinə daxil olduqda həm anlıq həm də keçmişə yönəlik həftəlik, aylıq, illik məlumatlar və bolca qrafiklər var. Bunları hesabatlaşdıra bilir, ərazinin xəritəsini görə bilir. Cihazların hamısını əlavə edib anlıq olaraq izləyə bilir. Bir də arxa hesab bildiriş sistemlərimiz var. Hansı vanası açıldı, suvarma başladı və qapandı, pompası işlədi deyə. Fermer bunları tətbiq daxilindən də görə bilir. Eyni zamanda biz telegram vasitəsilə daim bildiriş göndəririk. Sistemlər də onsuz da ağıllı olub özləri işlədiyi və hərəkətə keçən sistemlər olduğu üçün 7/24 heç tətbiqə girmədən də əslində prosesi izləyə bilirik.”
“(Bitkinin) Ehtiyacı nədirsə verib gələn il su ehtiyacından kəsmirəm”
Süni intellekt dəstəkli suvarma sistemini 1300 dekarlıq Cevizli Bahçe adlı kənd təsərrüfatı müəssisəsində istifadə edən Aqronom Gürcan Balcı, mobil tətbiqindən də faydalandıqları sistemin quraşdırılmasının və istifadəsinin çox praktik olduğunu söylədi.
Chandler qoz ağaclarının olduğu ərazidə 72 su vanası olduğunu və bu vanaların avtonom olaraq işlədiyini bildirən Balcı, “Artıq ən böyük şey istehlakdadır. Suvarma nəzarətimizlə biz bu nəmlik dəyərlərini tansiometrlərlə ölçdüyümüzdə su istehlakımızı da minimallaşdırmağa çalışırıq. Ehtiyacı nədirsə, 5 litrdirsə 5 litr verib gələn il su ehtiyacımdan kəsmirəm. Ehtiyaclarımızı müəyyənləşdirib bu ehtiyaclar istiqamətində gedirəm. Mobil tətbiq çox bəsit, sadə və tamamilə türkcədir. Vanalar, pompalar, quyular, torpaq analizi hissəsi də var. Məsələn iki hovuzumuz var və mobil tətbiqdə sadəcə bir düyməyə basıb quyulardakı mühərrikləri öz-özünə işlədib hovuzumuzu doldura bilirəm. Su istədiyim səviyyəyə gəldikdə də sensor xəbər verir, pompalarımı söndürürəm.” ifadələrini işlətdi.
Categories
