Tüm Yazılar
pH nədir?
Bir maddənin turşu və ya qələvi dəyərlərini anlamaq üçün istifadə olunan ölçüyə pH (potensial hidrogen) deyilir. Maddənin içindəki turşu xüsusiyyətli hidrogen ionlarının sıxlığına görə ölçmə aparılır. pH cədvəli 0 – 14 arasıdır. 0 həddindən artıq turşu, 14 də həddindən artıq qələvi deməkdir. 7 pH dərəcəsi isə nə turşu nə qələvi yəni maddənin neytral olduğunu göstərir.
Torpaq pH-ı (Torpaq reaksiyası)
Bir torpağın turşu, neytral və ya qələvi quruluşda olduğunu ifadə edir. Bu dəyərin aşağı və ya yüksək olması bitki inkişafını, torpaqdakı bitki qida maddəsi yararlılığını və bitkilərin qida maddəsi qəbulunu təsir edir. Bəzi Bitki Qida Maddələri yüksək pH dəyərlərində suda həll ola bilməzkən, bəzi Bitki Qida Maddələri isə aşağı pH dəyərlərində köklər tərəfindən mənimsənilə bilmir. Hər bir bitkinin optimum inkişafı üçün lazım olan pH dəyəri fərqlidir. Adətən bitkilərin pH tələbləri 5.5 ilə 7.0 arasında dəyişir. Kənd təsərrüfatı istehsalında bu dəyərlərin davamlı olaraq nəzarət edilməsi və bu dəyərlər vasitəsilə suvarma və gübrələmə aparılması olduqca vacibdir.
BİTKİ | pH |
Kartof | 5,5-6 |
Tütün | 5,5-6,5 |
Buğda | 6,5-8,5 |
çay | 4,5-6 |
Çəltik | 5,5-7,5 |
Günəbaxan | 6,5-7,5 |
Pambıq | 6,5-7,5 |
Qarğıdalı | 6-7 |
Pomidor | 3,9-4,3 |
Torpaq pH-ı iki üsulla ölçülür;
- Elektrik metodu ilə (Ph metr)
- Boya metodları ilə (İndikatorlar)
Torpaq reaksiyasının dəyişməsinə təsir edən amillər;
- CO2 qazı (turşuluğu artırır),
- Üzvi maddə tərkibi,
- Əsasların yuyulması,
- Gübrə tərkibi (ammonium sulfat, natrium, nitrat, kalsium sianamid və s.),
- Bitkilər - mikroorqanizmlər,
- Fəsillər və
- Torpaq tərkibidir.
Qələvi və turşulu torpaq şəraitinin bəzi qida elementlərinin yararlılığına təsiri;
Qida elementi
Qələvi torpaq şəraiti (Torpaq pH-ı yüksək)
Turşulu torpaq şəraiti (Torpaq pH-ı aşağı)
Azot
Xüsusilə karbamid şəklində səth tətbiqlərində mənimsənilə bilən miqdarı azalır.
Nitrifikasiya azaldığından, üzvi maddələrdən minerallaşan azot miqdarı azalır.
Fosfor
Yüksək pH-lı torpaqlarda yararlılığı azalır.
Turşulu şəraitdə çətin həll olan dəmir və alüminium fosfat səbəbindən mənimsənilməsi azalır.
Kalium, Maqnezium
pH-ı yüksək torpaqlarda yüksək səviyyədə olan kalsiumun antaqonistik təsiri səbəbindən mənimsənilməsi azalır.
Yuyulma səbəbindən mənimsənilə bilən miqdarları azalır.
Dəmir,
Sink, Manqan, Mis, Bor
Həll olunması çətin birləşmələr əmələ gətirdikləri üçün mənimsənilmələri azalır. Əhəngli torpaqlarda mikroelement çatışmazlığı əlaməti olaraq ortaya çıxır.
Dəmir və Manqanın həllolma qabiliyyəti artır, bu elementlərin Molibden həllolma qabiliyyətinin artması bitkilərə toksik təsir göstərə bilər. Həmçinin, digər qida elementlərinin mənimsənilməsinə də mənfi təsir göstərə bilər.
Molibden
Bitkilər üçün mənimsənilməyən formaya çevrilir.
Torpaqda Turşuluq Artarsa Nə Olar?
Şəhərləşmə, sənayeləşmə, mədənçilik, tikinti sektorlarından atmosferə buraxılan və su mənbələrinə atılan kimyəvi maddələr, kənd təsərrüfatında kimyəvi gübrələrin şüursuz istifadəsi, torpaq bitki örtüyünə verilən zərərlər və meşələrin məhv edilməsi kimi insani amillərə bağlı olaraq torpaqda turşulaşmalar artır. Aşağı pH-lı torpaqlar gübrələrlə nə qədər bəslənirsə bəslənsin, bitki bu qida maddələrini mənimsəyə bilmir. Torpağın qidalılığını artırmaq üçün gübrələmə aparıldıqca daha pis nəticələr əldə edilir.
Torpaq turşuluğu yüksəldikdə, dəmir, alüminium və manqanın həllolma qabiliyyəti artır. Fosfor bu elementlərlə birləşərək həll olunmayan birləşmələr əmələ gətirir. Üzvi maddələrin parçalanmasını təmin edən, nitrat istehsal edən və atmosferdəki azot miqdarını sabit saxlayan bakteriyaların təsirləri azalır. Torpağın drenaj və havalanma qabiliyyəti düşür. Torpaq yağış sularını çətin sorur və işlənməsi çətinləşir. Üzvi maddələrin (heyvan gübrələri, anız və bitki qalıqları və s.) parçalanması gecikir. Bəzi hallarda verilən fosforlu gübrələr torpaqda toplanır və torpaq səthi mazut tökülmüş kimi rəng alır. Torpaq teksturası (qum, silt, gil nisbəti) və torpaq üzvi maddə tərkibi torpağın turşulaşmaya qarşı müqavimətini müəyyən edir. Üzvi maddə cəhətdən zəif, yüngül qumlu torpaqlar turşulaşmaya qarşı ən kövrək torpaqlardır.
Aşağı pH dəyərlərinə malik torpaqların islahı
- Torpaq pH-ını yüksəltmək üçün torpağa kalsium tərkibli azotlu və fosforlu gübrələr və ya birbaşa əhəng tətbiq edilməlidir.
- PH-ı nizamladıqdan sonra bölgəyə kompost əlavə edilə bilər. Bu tətbiq torpağın pH-ı üzərində dərhal təsir göstərməsə də, zamanla yaxşılaşmasına kömək edəcək və torpağın turşuluq səviyyəsini nəzarət altına alarkən bölgədəki bitkilərə də qida maddələri təmin edəcəkdir.
- Torpağın pH-ını artırmaq üçün odun külü də istifadə edilə bilər. Bu üsul seçilərsə, digər bitkilər üçün toksik olan işlənmiş taxta və ya qara qoz istifadəsindən qaçınılmalıdır.
Torpaqda pH Artarsa Nə Olar?
Adətən az yağış alan quraq bölgələrdəki torpaqlar yüksək pH dəyərlərinə malikdir. Qələvi torpaq tərkibində yüksək miqdarda kalsium, natrium və maqnezium olan bir torpaq növüdür. Yüksək pH dəyərləri torpaqdakı bitki qida maddələrinin bitkilər tərəfindən mənimsənilə bilməsi, torpağın məhsuldarlığı və gübrələmə proqramları üzərində mühüm rol oynayır. Bu növ torpaqlarda su tutma və saxlama problemləri var. Aşağı sızma qabiliyyətinə, aşağı keçiriciliyə və bunlara bağlı olaraq aşağı drenaja malikdirlər.
Yüksək pH dəyərlərinə malik torpaqların adətən məhsuldarlıqlarının aşağı olmasının səbəbi yüksək pH-ın fosfor, dəmir, manqan, sink və s. elementlərin torpaqda hərəkətini maneə törətməsindən qaynaqlanır. Bu növ torpaqlarda pH dəyərini düşürərək yenidən məhsuldarlıq artımı təmin edilə bilər. Lakin bu növ torpaqların effektiv şəkildə düzəldilməsi; torpağın qələvilik quruluşu və səviyyəsinə, suvarma suyunun keyfiyyət və miqdarına, torpaq quruluşu və bitki naxışına bağlıdır.
Yüksək pH dəyərinə malik torpaqların islahı
- Üzvi maddə əlavə edin: Torpağın pH səviyyəsini düşürməyin ən sadə və üzvi yolu torpaqda dəyişiklik etməkdir. Malç, şam iynələri, sfaqnum torf yosunu və kompost və s. üzvi maddələrin əlavə edilməsi torpağın pH səviyyəsinin düşürülməsinə kömək edir.
- Turşulaşdırıcı gübrə istifadə edin: torpağın pH səviyyəsi həddindən artıq yüksəkdirsə, alüminium sulfat və ya ammonium sulfat kimi kükürd tərkibli turşulaşdırıcı gübrələrin əlavə edilməsi pH dəyərini düşürəcəkdir.
- Bu üsulları tətbiq etdikdən sonra torpağı təkrar test etməzdən əvvəl bir neçə həftə gözləyin. Üzvi maddələrin və gübrələrin torpağa nüfuz etməsi və pH səviyyəsini dəyişməsi zaman alır. Bu üsulları zamana yayaraq tətbiq etməniz daha effektiv nəticə əldə etmənizi təmin edər, bir dəfəyə çox sayda üzvi maddə və ya gübrə istifadə etməkdən qaçının.
Mikroelementlərin torpaqda pH mənimsənilmə diapazonları;
Kategoriler
Yorumlar