Yulaf Yetişdirilməsi Necə Həyata Keçirilir?

28 Ocak 2026 Çağla Altıntaş 33 görüntülenme

🇹🇷 Türkçe 🇺🇸 English 🇨🇳 中文 🇸🇦 العربية 🇷🇺 Русский 🇪🇸 Español 🇦🇿 Azərbaycan 🇩🇪 Deutsch

Yulaf Yetişdirilməsi Necə Həyata Keçirilir?

Yulaf yetişdirilməsi kənd təsərrüfatı sahəsində mühüm yer tutan və geniş istifadə sahələrinə malik olan bir təcrübədir. Təbii olaraq doyumcul və qidalandırıcı xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkən yulaf həm xam halda, həm də emal edilərək müxtəlif mətbəxlərdə istifadə olunur. Son illərdə populyarlığı artan bu bitkinin mənşəyi Avropa və Şərqi Asiyaya söykənir. Yulaf dünya miqyasında sərin iqlim taxılları içərisində buğda və arpadan sonra ən çox əkilən üçüncü bitki mövqeyindədir. Xüsusilə sağlam həyat və qidalanma mövzusunda məlumatlılıq artdıqca, insanlar daha qidalandırıcı və təbii qidalara yönəlirlər. Yulaf bu tələbi qarşılayan mühüm qida mənbəyi olaraq önə çıxır. Bu səbəbdən yulaf kimi sağlam və qidalandırıcı məhsullara olan tələbat da paralel olaraq yüksəlir. Fermerlər yulaf kimi sağlam taxılları yetişdirərək həm sağlamlıq trendlərinə uyğun məhsullar təmin edir, həm də bu artan bazardan öz paylarını ala bilirlər.

Yulaf Sortları Hansılardır?

Yulaf növləri müxtəlif xüsusiyyətlərə malikdir və yetişdirilmə sahələrinə və iqtisadi dəyərlərinə görə fərqlənirlər. Budur, geniş yayılmış bəzi yulaf növləri:

AĞ DƏNƏLİ YULAFLAR:

- Avena fatua (Yabanı Ağ Yulaf): Dünya miqyasında yaygın bir tarla alaq otudur. Toxumları yetişdikdə dərhal tökülür və torpağa qarışır. Torpaq becərilməsi ilə müvafiq dərinliyə gələn toxumlar cücərərək inkişaf edir.
- Avena sativa (Mədəni Ağ Yulaf): Dünya miqyasında mədəni yulafın böyük bir hissəsini təşkil edir. İqtisadi cəhətdən ən mühüm növlərdən biridir. Dənələri ağ, tüysüz və qılçıqsızdır.
- Avena nuda (Çılpaq Dənəli Mədəni Yulaf): Yulafın mədəni formasıdır və adətən çılpaq dənələrlə xarakterizə olunur.

QIRMIZI DƏNƏLİ YULAFLAR:

- - Avena sterilis (Qırmızı Yabanı Yulaf): Aralıq dənizi ətrafında yayılmışdır və qırmızı mədəni yulafın yabanısı hesab olunur. Taxıl tarlalarının alaq və zərərli otlarındandır.
  - Avena byzantina (Mədəni Ağ Yulaf): Aralıq dənizi ətrafında və Türkiyədə görülür. Son illərdə qışa davamlı sortların bu növdən əldə edilməsi ilə əhəmiyyət qazanmışdır.

Bu növlər arasında əkin şəraitinə və istifadə məqsədlərinə görə seçim edilə bilər. Məsələn, iqtisadi cəhətdən mühüm olan Avena sativa geniş miqyasda yetişdirilir və yulaf istehsalında lider mövqedədir. Digər tərəfdən, qırmızı dənəli yulaf növləri xüsusilə Aralıq dənizi ətrafında yayılmışdır və kənd təsərrüfatı sahələrində bəzi çətinliklər yarada bilər. Bu məlumatlar işığında sort seçimləri edilməlidir.

Yulaf Yetişdirilməsində İqlim və Torpaq Necə Olmalıdır?

Sərin iqlim taxılları arasında ən çox üstünlük verilən yulaf, xüsusilə mülayim və rütubətli iqlim şəraitində ən yaxşı şəkildə yetişir. Çiçəkləmədən sünbülləməyə qədər olan müddətdə temperatur 15 dərəcəni keçməməlidir. Həmçinin, yüksək rütubət yulafın sağlam inkişafı üçün vacibdir. Yulaf bitkisi üçün illik yağıntı miqdarı 700-800 mm olan bölgələr ən uyğun yetişmə sahələrini təşkil edir. Yüksək məhsuldarlıq əldə etmək üçün torpaqda kifayət qədər bitki qida maddəsi olmalıdır. Gilli-qumlu və humus baxımından zəngin qumlu torpaqlar, müvafiq rütubət şəraiti təmin edildikdə yulaf yetişdirilməsi üçün idealdır. Yulaf torpaq şoranlığına qarşı olduqca davamlı bir bitki olduğu üçün şoranlıq baxımından zəngin torpaqlarda belə yetişdirilə bilər. Bu xüsusiyyətləri ilə yulaf sağlam məhsul əldə etmək istəyən fermerlər üçün üstünlük verilən bir seçimdir.

Yulaf Yetişdirilməsində Əkin

Torpaq hazırlığı tamamlandıqdan sonra yulaf əkininə keçilməlidir. Yüksək məhsuldarlıq əldə etmək üçün yulafın qış soyuqlarına dözə biləcəyi bölgələrdə qışlıq əkinə üstünlük verilir. Qışlıq əkin üçün bitkilərin qışa 3-4 yarpaqlı şəkildə girəcəyi bir dövr seçilir. Bu əkin vaxtı bölgədən asılı olaraq dəyişə bilər və adətən oktyabr ayının ortalarından dekabr ayının sonuna qədər həyata keçirilir. Yazlıq əkinə üstünlük veriləcəksə, əkin prosesi mümkün qədər erkən bahar aylarında yerinə yetirilməlidir. Yazlıq əkin bitkinin isti və quraq hava şəraitindən təsirlənmədən sünbülləməsini təmin edəcək şəkildə planlaşdırılmalıdır.

1 Dekara Nə Qədər Yulaf Əkilir?

Yulaf əkini imkanlara görə toxumsəpən maşın (mibzer) və ya səpələmə üsulu ilə həyata keçirilə bilər. Ağır rütubətli (tavlı) torpaqlarda səthi əkinə üstünlük verildiyi halda, quru əkinçilik sahələrində dərin əkin etmək daha məqsədəuyğundur. Əkiləcək toxumların min dənə çəkisi 25 qramdan yuxarı olmalıdır və dekara 17-18 kq toxum atılmalıdır.

Yulaf Yetişdirilməsində Suvarma

Yulaf yetişdirilməsində suvarma yulafın üstünlük verdiyi rütubətli iqlim şərtləri nəzərə alınaraq balanslı şəkildə tətbiq edilməlidir. Yulaf illik yağıntı miqdarı 700–800 mm olan bölgələrdə rahatlıqla yetişdirilə bilər. Quraq dövrlərdə və ya yağıntı miqdarının qeyri-kafi olduğu hallarda suvarma aparıla bilər. Suvarma torpaq rütubətini qorumaq və bitkinin inkişafını dəstəkləmək üçün istifadə olunur. Suvarma proqramı yerli iqlim şəraiti, torpaq quruluşu və bitkinin suya olan tələbatı kimi amillərdən asılı olaraq müəyyən edilməlidir.

Yulaf Yetişdirilməsində Gübrələmə

Yulaf bitkisinin qida maddəsi qəbulu ilk inkişaf dövründə yavaş olub, zamanla artır. Azot qəbulu çiçəkləmə vaxtına doğru ən yüksək səviyyəyə çatdığı halda, fosfor və kalium qəbulu böyümənin başlanğıcında yavaş gedir. Yulafa veriləcək gübrə miqdarı; əvvəlki bitkiyə, yetişdiriləcək yulaf sortuna, iqlim və torpaq şəraitinə görə dəyişir. Tipik olaraq, dekara 4 kq azot və 4-6 kq fosforlu gübrə tətbiqi tövsiyə olunur. Fosforun tamamı əkinlə birlikdə, azotun isə yarısı əkinlə, digər yarısı isə sünbülləməyə qədər verilməlidir. Yulaf bitkisi kökləri sayəsində torpaqda olan çətin həll olunan fosforlu və kaliumlu birləşmələri həll edərək qida maddələrini asanlıqla qəbul edə bilər. Həmçinin, güclü kök sistemi torpağa çox miqdarda üzvi maddə buraxır ki, bu da yulafı yaxşı bir növbəli əkin bitkisi edir.

Yulaf Biçini

Yulaf yetişdirilməsində biçin vaxtının düzgün seçilməsi olduqca vacibdir, çünki yulaf bitkisi kollanmaya meyllidir. Bu səbəbdən bir bitkidəki dənələrin tam yetişkənliyə çatması digər sərin iqlim taxılları ilə müqayisədə daha uzun çəkə bilər. Yulaf biçini adətən ana gövdə üzərindəki dənələrin sarı yetişkənlik ilə tam yetişkənlik arasında olduğu dövrdə həyata keçirilir. Yulaf quru ot üçün yetişdirilirsə sarı yetişkənliyə çatmadan, silaj üçün yetişdirilirsə süd yetişkənliyində biçilməlidir. Qışlıq əkilən yulafın biçin yetişkənliyinə yazlıq əkilənlərə görə bir neçə həftə daha tez çata biləcəyi və daha çox dənə və saman məhsuldarlığı təmin edə biləcəyi məlumdur. Biçindən sonra tarlada qalan yulaf sapları kifayət qədər qurudulduqdan sonra 3-5 gün gözlədilməli və sonra döyülməlidir. Bu proses yulafların daha yaxşı saxlanmasını və emalını təmin edir.

1 Dekardan Nə Qədər Yulaf Alınır?

Yulaf məhsuldarlığı müxtəlif amillərdən asılı olaraq dəyişir. Bu amillər arasında yetişdirmə üsulları, sort seçimi, iqlim şəraiti, torpaq keyfiyyəti və gübrələmə kimi faktorlar yer alır. Məsələn, Kahraman kimi yüksək məhsuldar bir yulaf sortu üçün dekar başına orta hesabla 400-800 kiloqram arasında məhsul əldə edilə bilər. Lakin bu miqdar sorta, yetişdirmə şəraitinə və tətbiqlərə bağlı olaraq dəyişə bilər.

Yulaf Yetişdirilməsində Görülən Xəstəlik və Zərərvericilər

Yulaf yetişdirilməsi zamanı qarşılaşılan xəstəliklər məhsuldarlıq itkisinə və keyfiyyətin düşməsinə səbəb olur. Bu xəstəliklərin ən mühümlərindən biri pas xəstəliyidir. Yulaf qara pası (Puccinia graminis avena Ericks) ən geniş yayılmış olanıdır və bitkinin yarpaqlarında qəhvəyi ləkələrlə özünü göstərir. Bu xəstəliyə qarşı davamlı sortların seçilməsi xəstəliyin yayılmasının və zərərin qarşısının alınmasını təmin edir. Xəstəliklə mübarizədə aqrotexniki tədbirlər və kimyəvi mübarizə üsulları da istifadə edilə bilər. Bunlara növbəli əkin, gigiyenik tədbirlər və müvafiq funqisidlərin istifadəsi daxildir. Xəstəliklə mübarizədə erkən diaqnoz və effektiv müalicə üsulları vacibdir ki, bununla da yulafın sağlam şəkildə inkişafı və məhsuldar bir biçin əldə edilməsi təmin olunsun.

Kategoriler

Bitki Sağlığı

Ürünler

Çözümler

Kurumsal

Yulaf Yetişdirilməsi Necə Həyata Keçirilir?