Tüm Yazılar
Artishok Becərilməsi Necə Aparılır?
Artishok becərilməsi, kənd təsərrüfatı sektorunda həm iqtisadi baxımdan, həm də sağlamlıq baxımından mühüm yer tutur. Artishok, sağlamlıq baxımından bir çox faydası olan mühüm qida mənbəyidir. Tərkibindəki antioksidantlar, liflər, vitaminlər və minerallar sayəsində həzmi dəstəkləyir, ürək-damar xəstəlikləri riskini azaldır, qan şəkəri səviyyələrini tarazlayır və immunitet sistemini gücləndirir. Bundan əlavə, aşağı kalorili olması və toxluq hissi təmin etməsi ilə çəki nəzarətinə də töhfə verir. Artishok eyni zamanda torpağın yaxşılaşdırılması baxımından da mühümdür, torpaqda orqanik maddə toplayaraq məhsuldarlığı artırır və eroziyanın qarşısını alır. Bu səbəblərlə, artishok becərilməsi yalnız sağlamlıq və qidalanma baxımından deyil, həm də ətraf mühit və iqtisadi baxımdan böyük dəyər daşıyır. İstehsalçılar üçün mühüm gəlir mənbəyi olmaqla yanaşı, istehlakçılar üçün də sağlamlıq dolu süfrələrin vazkeçilməz bir hissəsidir. Bu səbəblə, artishok becərilməsinin inkişaf etdirilməsi və təşviq edilməsi sağlam bir cəmiyyət və davamlı kənd təsərrüfatı üçün həyati əhəmiyyətə malikdir.
Artishok Harada Yetişir?
Artishok dünya miqyasında Aralıq dənizi iqliminin hakim olduğu bölgələrdə yetişir. Bu bölgələr arasında Türkiyə, İspaniya, İtaliya və Yunanıstan kimi ölkələrdə intensiv olaraq becərilir. Türkiyədə isə artishok xüsusilə Ege və Aralıq dənizi bölgələrində bol yetişdirilir. İzmir, Aydın, Muğla, Antalya və Adana kimi şəhərlər artishok istehsalında önə çıxan bölgələrdir. Türkiyədə artishok Mart ayından başlayaraq İyul ayına qədər yetişdirilir və baharda yığılan artishoklar daha yumşaq və şirin olur. Türk mətbəxində artishok müxtəlif yeməklərdə və məzələrdə tez-tez istifadə olunan sağlam və ləzzətli bir tərəvəz kimi tanınır.
Artishok Becərilməsində İqlim Və Torpaq Quruluşu
Artishok mülayim iqlimləri üstün tutan bir tərəvəzdir və soyuq ilə həddindən artıq istidən xoşlanmır. -5 dərəcədən aşağı temperaturlarda torpaqüstü hissələri qismən və ya tamamilə dona bilər. Bundan əlavə, isti və quru hava şəraitində yaxşı inkişaf etmir və yeyilə bilən xüsusiyyəti sürətlə azalır. İsti dövrlərdə suvarılaraq yetişdirilməsi mümkün olsa da, sürətlə lifli hala gəlir, tez çiçəklənir və ləzzəti adətən acı olur. Bu səbəbdən, məhsul yığımı dövrü qısalır.
Artishokun yetişdirilməsi üçün dərin, sərin, humusla zəngin, yaxşı drenajlı, yüngül nəmli, tınlı (gillicəli), qumlu-tınlı və ya gilli-tınlı torpaqlar idealdır. Yüngül qumlu torpaqlarda erkən məhsul yığımı aparıla bilər, lakin başlıqlar adətən kiçik olur. Həddindən artıq nəmli gilli torpaqlarda isə kök çürüməsinə meylli ola bilər və bitkinin ömrü qısalar. Eyni yerdən 3-8 il məhsul alındığından, plantasiya qurulmazdan əvvəl 50 sm dərinlikdə şumlanmış və ya dərin yumşaldıcı ilə sürülmüş bir zəmin hazırlığının aparılması faydalıdır. Bu, bitkinin məhsuldarlığını və sağlamlığını artırır.
Artishok Nə Zaman və Necə Əkilir?
Artishok əkimi adətən avqust ayının sonu və ya sentyabr ayında həyata keçirilir. Bu dövr bitkinin payız və qış aylarında kök sistemini gücləndirərək bahara hazırlaşmasını təmin edir. Hər bir bitki üçün təxminən 1 kvadrat metrlik sahə ayrılır. İstehsal üçün adətən 3 üsuldan istifadə olunur. Birincisi, mart-aprel aylarında yetkin bitkilərdən alınan dib zoğlarının başqa bir parseldə kökləndirilib inkişaf etdirilməsi ilə əldə edilən köklü şitillərdir. İkincisi, istirahət halındakı artishok bitkilərinin torpaqaltı gövdələrindən alınan və üzərində 3-5 ədəd tumurcuq daşıyan hissələrdir. Üçüncü üsul isə torpaq səthinə çıxmış, üzərində az da olsa kök daşıyan dib zoğlarının birbaşa tarlaya əkilməsidir. Əkində cərgə arası və cərgə üstü məsafələr sort xüsusiyyətlərinə və ekoloji şəraitə bağlı olaraq 1-1.25 metrə çatmalıdır. Bu tənzimləmələr bitkinin sağlam inkişafını və məhsuldar bir məhsul əldə etməyi dəstəkləyir.
Artishok Becərilməsində Suvarma
Artishok böyümə və inkişaf prosesində bol suya ehtiyac duyur. Lakin Türkiyənin iqlim şəraitində adətən qış aylarına təsadüf edən bu dövrdə, adətən təbii yağışlar bitkinin su ehtiyacını qarşılayır. Lakin yağışın yetərsiz olduğu hallarda suvarma aparılmalıdır. Çünki su çatışmazlığı artishok başlıqlarının kiçik qalmasına, keyfiyyətin düşməsinə və tez sərtləşməsinə səbəb olur. Yay aylarında bitki istirahət dövrünə girir və cücərməni təşviq etmək üçün payız aylarına yaxın bir zamanda oyandırma suvarması aparılır. Bu suvarma adətən iyul, avqust və ya sentyabr aylarında həyata keçirilir. Oyandırma suvarmasından əvvəl bitkilərin üzərindəki qurumuş gövdələr təmizlənir. Ardınca, bitki başına 2-3 zoğ saxlanılaraq zoğ təmizliyi aparılır. Suvarma adətən sızdırma suvarma üsulu ilə edilir, lakin çox meylli ərazilərdə yağışyağdırma suvarma və ya damcı suvarma üstün tutula bilər.
Artishok Becərilməsində Gübrələmə
Artishok üçün düzgün gübrə seçimi və tətbiqi, bitkinin ehtiyac duyduğu qida maddələrini tarazlamaq və sağlam bir böyümə təmin etmək üçün olduqca mühümdür. Tarlanın torpaq analizi aparılmalı və bitkinin qida ehtiyaclarına görə gübrələmə proqramı müəyyən edilməlidir. Azot, fosfor və kalium kimi əsas qida maddələrini ehtiva edən gübrələr bitkinin böyüməsini təşviq edir və məhsuldarlığı artırır. Orqanik gübrələr də torpağın strukturunu yaxşılaşdırır və bitkinin sağlamlığını dəstəkləyir. Gübrələrin tətbiq vaxtı bitkinin böyümə mərhələlərinə görə tənzimlənməli və müntəzəm aralıqlarla təkrarlanmalıdır. Balanslı bir gübrələmə proqramı yaratmaq bitkinin sağlam böyüməsini və bərəkətli bir məhsul əldə edilməsini təmin edir. Lakin hər tarla fərqli olduğu üçün gübrələmə proqramı tarla şəraitinə və bitkinin ehtiyaclarına görə özəlləşdirilməlidir. Bu səbəbdən, bir aqronomdan və ya kənd təsərrüfatı məsləhətçisindən yardım almaq mühümdür.
Artishokun Yığılması
Məhsul yığımı bitkinin başlıqlarının uyğun yetkinliyə çatdığı zaman həyata keçirilir. Başlıqlar adətən normal böyüklüyünü aldığı, lakin braktelərin hələ açılmadığı dövrdə yığılır. Bu, artishokun ən ləzzətli və təzə olduğu zamandır. Yığım gecikərsə, braktelər açılır və çiçək tablası lifli bir struktur qazanaraq məhsulun bazar dəyərini itirir. Yığım zamanı başlıqlar 5-10 sm uzunluğundakı sapları ilə birlikdə kəsilir. Bu proses başlıqların daşınması və saxlanması zamanı zərər görməsinin qarşısını alır, məhsulun keyfiyyətini qoruyur. Yığılan artishok başlıqları təzə olaraq bazarlara və ya emal müəssisələrinə göndərilir.
Yığımdan sonra bitkinin budaq və yarpaqları quruyur və bitki istirahət dövrünə girir. Bu dövrdə bitkiyə hər hansı bir əməliyyat aparılmır və qulluq tələb etmir. Lakin bölgədən asılı olaraq İyul-Avqust aylarında oyandırma suvarması edilə bilər. Artishok məhsuldarlığının ən yüksək olduğu illər adətən 3-cü və 4-cü illərdir. Bu səbəbdən, 4-cü və 5-ci illərdən sonra bitkinin yenilənməsi tövsiyə olunur.
1 Dönümdən Nə Qədər Artishok Çıxır?
1 dönümlük sahəyə təxminən min artishok kökü əkilir və hər bir kökdən 4-5 artishok əldə edilir. Beləliklə, 1 dönümlük tarlalardan orta hesabla 4-5 min başlıq artishok çıxır. Bu, düzgün qulluq və idarəetmə ilə yüksək məhsuldarlığın təmin edilməsi halında baş verən bir təxmin olub, real nəticələr müxtəlif amillərdən asılı olaraq dəyişə bilər.
Artishok Becərilməsində Görülən Xəstəlik və Zərərvericilər
Kategoriler
Etiketler
Yorumlar