Tüm Yazılar
Aspir Yetişdirilməsi Necə Edilir?
Aspir (Carthamus tinctorius), mürəkkəbçiçəklilər (Asteraceae) fəsiləsindən, isti və mülayim iqlimlərdə yetişdirilən, birillik bir bitki növüdür. Vətəni Yaxın Şərq və Orta Asiya ətrafı hesab olunur. Adətən quru və yarı quru iqlimlərdə daha yaxşı yetişir və quraqlığa davamlı xüsusiyyətə malikdir. Ən vacib istifadə sahəsi toxumlarıdır. Bu toxumlar yağ əldə etmək üçün istifadə olunur. Aspir yağı yeməli yağ kimi istifadə edilə bilər. Toxumların yağ tərkibi kifayət qədər yüksəkdir və sağlam doymamış yağ turşuları ilə zəngindir. Həmçinin çiçəkləri də olduqca dəyərlidir. Bəzi mədəniyyətlərdə qida və parça boyası kimi istifadə olunurlar. Xüsusilə ənənəvi Hind mətbəxində və bəzi Asiya ölkələrində qida boyası kimi istifadəsi yayılmışdır.
Aspir Harada Yetişir?
Ölkəmizdə aspir əkinçiliyi, müxtəlif bölgələrin iqlim və torpaq şəraitinə görə dəyişiklik göstərir. Xüsusilə Şanlıurfa kimi cənub bölgələrimizdə, qış mövsümünün mülayim keçməsi və yağıntıların yetərsiz olması səbəbindən qışlıq əkinə üstünlük verilir. Mərkəzi Anadolu bölgəsi kimi daha mülayim, lakin qışları soyuq keçən bölgələrdə isə əkin üstünlük verilən Mart ayında olmaqla mümkün qədər erkən yazda edilməlidir. Bu bölgələrdə gec əkinlərdə bitkilər qışa çatmadan zərər görə bilər. Budaqlanma azala bilər və məhsuldarlıq ilə dənədəki yağ nisbəti düşə bilər.
Aspir Yetişdirilməsində İqlim Və Torpaq Quruluşu Necə Olmalıdır?
Aspir yetişdirilməsi üçün uyğun iqlim və torpaq şəraiti olduqca vacibdir. İqlim olaraq, aspir adətən yaylıq bitki kimi yetişdirilir, lakin qışları çox soyuq olmayan mülayim bölgələrdə qışlıq olaraq da əkilə bilər. Adətən quraq bölgələrə daha yaxşı uyğunlaşan aspir, quraqlığa, soyuğa və qismən duzluluğa dözümlüdür. Bu səbəbdən quraqlıqla mübarizə aparan bölgələrdə aspir yetişdirilməsi mühüm bir alternativ ola bilər. Torpaq quruluşu olaraq dərin, məhsuldar, gilli, drenaj problemi olmayan və su tutma qabiliyyəti yüksək torpaqlar aspir üçün ideal dır. Lakin aspir daha az seçici bir bitki olduğundan, torpaq baxımından çox sərt şərtlər tələb etmir. Ölkəmizdə Çukurova və Şanlıurfa kimi isti və quraq bölgələrdə yetişdirilməsi daha yayılmışdır. Bununla belə, Mərkəzi Anadolu kimi mülayim bölgələrdə də uyğun şərtlər təmin edildikdə aspir yetişdirilə bilər. İqlim və torpaq quruluşu, yetişdirmənin uğurlu şəkildə həyata keçirilməsi üçün nəzərə alınmalı olan vacib amillərdir.
Aspir Yetişdirilməsində Əkin
Əkin prosesi, bitkinin sağlam böyüməsi və məhsuldar şəkildə yetişməsi üçün olduqca vacibdir. Yaylıq olaraq yetişdirilən aspir, bahar aylarında əkilməlidir. Lakin qış aylarının mülayim keçdiyi bölgələrdə qışlıq aspir yetişdirilməsi də həyata keçirilə bilməkdədir. Toxumla istehsal ediləcəksə, ən uyğun əkin vaxtı mart və aprel ayları arasıdır. Gec əkinlər bitkinin inkişafına mənfi təsir göstərərək boyunu qısaldır, budaqlanmanı azaldır və məhsuldarlığı aşağı salır. Bu səbəbdən əkinin vaxtında və uyğun şəkildə edilməsi son dərəcə vacibdir. Əkin zamanı cərgə arası məsafə və əkin forması da vacibdir. Alaq otları ilə mübarizə üçün cərgə arası məsafə dar tutulmalıdır.
Əkin səpici aqreqatlarla (mibzerlərlə) edilə bilər və taxıl üçün istifadə olunan bütün avadanlıqlar aspir əkinində də istifadə edilə bilər. Toxum miqdarı və əkin dərinliyi torpaq quruluşuna və növə bağlı olaraq tənzimlənməlidir. Aşağı temperaturlarda cücərməyə davam edə bilər, lakin 15-16°C kimi daha yüksək temperaturlarda cücərmə və çıxış daha sürətli olur. Çıxış baş verdikdən sonra bitkilərin böyüməsi və inkişafı nisbətən yavaş olur. Rozet dövründən sonra bitki soyuğa qarşı həssaslaşır və çiçək əmələ gəlməsi ilə dənə inkişafı soyuq havalardan mənfi təsirlənə bilər. Lakin temperaturların artması bitkinin dözümlülüyünü artırır və 40-45°C-yə qədər olan temperaturlara dözümlülük göstərə bilər.
Aspir Yetişdirilməsində Suvarma
Aspir Yetişdirilməsində Gübrələmə
Əkindən əvvəl aspir bitkisinin ehtiyac duyacağı qida maddələrini müəyyən etmək üçün torpaq analizi etdirilməlidir. Bitkinin təsirli kök dərinliyində lazımi qida maddələrinin olması vacibdir. Xüsusilə Mərkəzi Anadolunun quru şəraitində gübrələmənin təsiri çox nəzərəçarpan olmaya bilər. Bunun səbəbi aspirinin ən çox yararlanacağı May və İyun aylarının adətən quraq keçməsidir. Lakin suvarma aparılan şəraitdə bitki inkişafına başlanğıc olması üçün 10-12 kq/da təmiz azot və bir miqdar fosfor (5-6 kq/da) kimi gübrələr verilməlidir. Azotlu gübrənin (NH4)2SO4 formasında verilməsi tövsiyə olunur. Bu yolla torpaqdakı qida maddələrinin çatışmazlıqları tamamlanaraq aspir bitkisinin sağlam və məhsuldar şəkildə inkişafı təmin edilir.
Aspir Yetişdirilməsində Məhsul Yığımı
Yarpaqların böyük bir hissəsinin tamamilə quruduğu, çiçək kasayarpaqlarının demək olar ki, tamamilə qəhvəyi rəngə çevrildiyi və tablaların asanlıqla döyülə biləcək vəziyyətə gəldiyi, dənələrin isə tamamilə ağ rəng aldığı dövr məhsul yığımı vaxtının gəldiyinin göstəricisidir. Adətən çiçəkləmədən təxminən 4-5 həftə sonraya təsadüf edən bu dövrdə bitkilər fizioloji yetkinliyə çatır və məhsul yığımı aparıla bilər. Məhsul yığımı vaxtı gecikdirilməməli və bitkilərin fizioloji yetkinliyə çatdığı dövrdə dərhal həyata keçirilməlidir. Gecikmə halında dənə rəngi dəyişə bilər və yağıntı varsa, qabıq daxilində dənənin cücərmə riski ilə qarşı-qarşıya qala bilər. Aspir biçinində taxıl biçinində istifadə olunan kombaynlar rahatlıqla istifadə edilə bilər. Lakin maşın tənzimləmələrinin düzgün edilməsi lazımdır. Kombayn dolabının sürəti hərəkət sürətindən 25% yüksək olmalı və məhsulun döyülməsi zamanı dənənin qırılmasının qarşısını almaq üçün aşağı səviyyəyə tənzimlənməlidir. Yığılmış məhsulların təhlükəsiz şəkildə saxlanıla bilməsi üçün 8%-lik dən rütubətinə malik olmaları lazımdır və bu rütubət nisbəti 10%-i keçməməlidir.
Aspir Neçə Aya Yetişir?
Aspir bitkisi adətən 3.5-4 ay kimi qısa bir müddətdə yetişir. Bu səbəbdən bütün gübrələrin əkindən əvvəl bir dəfəyə torpağa səpilib qarışdırılması vacibdir. Bu proses bitkinin bütün qida ehtiyaclarını qarşılamaq və sağlam şəkildə böyüməsini təmin etmək üçün zəruridir.
Aspir Yetişdirilməsi Gəlirlidirmi?
Aspir əkinçiliyi, quraq iqlim şəraitinə dözümlülüyü və iqtisadi gəliri ilə diqqət çəkir. Verilən açıqlamalara görə, aspirinin iqtisadi gəlirinin buğdaya nisbətən çox daha artıq olduğu bildirilməkdədir. Bu vəziyyət aspir yetişdirilməsinin gəlirli bir kənd təsərrüfatı fəaliyyəti olduğunu göstərir. Lakin gəlirlilik müxtəlif amillərdən asılı olaraq dəyişə bilər, buna görə də yerli şərait, bazar tələbi və xərc amilləri kimi faktorlar nəzərə alınmalıdır.
Kategoriler
Etiketler
