Günəbaxanda Çayır Tırtılı
Çayır tırtılı yetkini, qanadları üzərində ağ sarı rəngli cizgi və ləkələr olan, açıq qəhvəyi rəngdə bir kəpənəkdir. Bədən uzunluğu 10-12 mm, qanad açılımı 19-26 mm-dir. İstirahət anında abdomen ucu dişilərdə qanadlar altında qalmaqda, erkəklərdə isə aydın görünməkdədir.
Oval şəkilli və parlaq olan yumurta əvvəlcə şəffaf və rəngsiz olub, daha sonra portağal sarısına, sürfənin çıxışına yaxın boz rəngə dönür. Yumurtalar 0.8–1.0 mm boyunda olub, 2–20 dənəsi bir yerdə qoyulur.
Zərərvericinin 5 sürfə dövrü vardır. Birinci dövr sürfə boyu 1.5–2.5 mm, son dövrdə isə 18–25 mm-dir. Yetkin sürfə qaraya yaxın yaşıl rəngli olub, kürək və yanlarında boydan-boya uzanan açıq və tünd rəngli cizgilər vardır.
Pupa 8-13 mm uzunluğunda və 3-4 mm genişliyindədir. Torpaqda silindrik və içi tor ilə hörülmüş bir barama (kokon) içində bulunur. Qışı barama içində yetkin sürfə olaraq torpağın 5-7 sm dərinliyində keçirir. Yazın əvvəlində pupa olur.
Pupa müddəti 14-18 gün olub bunun ilk 4-5 günü prepupa müddətidir. İlk yetkinlər aprelin ortalarında uçmağa başlayır. Gecə aktiv olub, gündüz hərəkətsizdirlər. Tozcuk və nektar ilə bəslənən dişilər iki həftə qədər yaşayır və bir dişi 60-400 yumurta qoyur. Yumurtalar xüsusilə şoşun (Chenopodium spp.) və digər alaq otu yarpaqlarının alt üzünə qoyulur. Yumurtalar 2-10 gündə (adətən 4-6 gün sonra) açılır. Yumurtadan çıxan sürfə bitkilər üzərində bəslənməyə başlayır. Sürfə 1-2 qabıq dəyişdirdikdən sonra mədəni bitkiyə keçir, burada acgözlüklə bəslənərək yarpaqların yalnız damarlarını buraxır. Populyasiyanın yüksək olduğu yerlərdə bütün yaşıl hissə zərər görür. Yetkinləşən sürfə pupa dövrünü keçirmək üçün torpağa enir. Qida və iqlim şərtlərinə görə sürfə dövrü 14-22 gün çəkməkdədir. Bir ildə 2–5 nəsil verir.
Çayır Tırtılının Zərər Forması, İqtisadi Əhəmiyyəti Və Yayılması
Bitkilərin yarpaq, tumurcuq və çiçək yarpaqlarını yeyən sürfələr, epidemiya illərində bitkiləri tamamilə yarpaqsız qoya bilərlər. Zərərverici Mərmərə, Egey və Qara dəniz bölgələrində müəyyən edilmişdir.
Günəbaxanda Çayır Tırtılının Qonaqçıları
Polifaq bir zərərverici olub, 40 fəsiləyə aid 150-dən çox bitki növü qonaqçısıdır.
Günəbaxanda Çayır Tırtılı İlə Mübarizə
Aqrotexniki Tədbirlər
Bu zərərverici ilə mübarizədə aqrotexniki tədbirlər çox əhəmiyyətlidir. Bu tədbirlərlə çayır tırtılı daha tez-tez və böyük problemlərə səbəb olduğu ölkələrdə belə mühüm bir problem olmaqdan çıxmışdır. Bu tədbirlər; – Payızda tarlalar dərin şumlanmalıdır. Beləliklə, pupa baramalarının bir hissəsi dərinə düşməkdə və kəpənək torpaq üzünə çıxa bilməməkdədir. Bir hissə baramalar isə torpaq üzündə qalaraq quşlara yem olmaqda və ya qış soyuqlarından təsirlənməkdədir. – Yazda alaq otları ilə mübarizə aparılmalıdır. Beləliklə, alaq otlarına qoyulmuş yumurtalar və sürfələr məhv edilmiş olar. Mədəni bitkilərdə də alaq otları ilə mübarizənin davam etdirilməsi eyni faydanı təmin edəcəkdir. – Yonca, tırfıl, üçyarpaq yonca kimi yem bitkilərinin erkən biçilməsi də populyasiyanın qırılması baxımından mühüm bir üsuldur.
Kimyəvi Mübarizə
Dərmanlama vaxtı: Bir bitkidə 3-5 ədəd sürfə və ya kvadrat metrdə 20 ədəd sürfə müəyyən edildikdə mübarizəyə başlanmalıdır. Mübarizə ən gec üçüncü dövr sürfələrə qarşı aparılmalıdır. Dördüncü və beşinci dövrlərdə uğur qazanmaq çətindir.
İstifadə olunacaq bitki mühafizə vasitələri və dozaları: Nazirlik tərəfindən nəşr olunan “Bitki Mühafizə Vasitələri” kitabında tövsiyə olunan bitki mühafizə vasitələri və dozaları istifadə olunur.
İstifadə olunacaq alət və maşınlar: Dərmanlamada hidravlik tarla pülverizatoru, çiyin pülverizatoru (mexaniki, avtomatik, mühərrikli) və ya çiyin atomizatoru istifadə olunur.
Dərmanlama texnikası: Dərmanlama səhər və ya axşam saatlarında, küləksiz bir havada aparılmalıdır. Dərmanların yarpaqların alt üzlərini də örtəcək şəkildə atılmasına diqqət yetirilməlidir.
