Pestisid nədir?
Pestisidlər zərərli orqanizmlərin (həşəratlar, göbələklər, alaq otları, gəmiricilər, mikroblar və s.) idarə edilməsi məqsədilə istifadə olunan kimyəvi maddələrdir. Bu kimyəvi maddələr kənd təsərrüfatı məhsullarının məhsuldarlığını və keyfiyyətini artırmaq üçün, xəstəliklərlə mübarizə aparmaq üçün, zərərliləri öldürmək və ya çoxalma qabiliyyətlərini əngəlləmək məqsədilə kənd təsərrüfatı, bağçılıq və ictimai sağlamlıq sahələrində istifadə olunur. Pestisidlərin müxtəlif növləri vardır və istifadə sahələrinə görə fərqli adlar ala bilərlər. Məsələn, insektisidlər həşəratları idarə etmək üçün istifadə edildiyi halda, herbisidlər alaq otlarını idarə etmək üçün istifadə olunur. Funqisidlər göbələk xəstəlikləri ilə mübarizə aparmaq üçün istifadə edildiyi halda, rodentisidlər gəmiriciləri idarə etmək üçün istifadə olunur. Pestisidlərin istifadəsi kənd təsərrüfatı istehsalını artıra bilər və zərərli orqanizmlərin nəzarət altına alınmasına kömək edə bilər, lakin yanlış istifadə edildikdə ətraf mühitə və insan sağlamlığına zərər verə bilər. Bu səbəbdən, pestisidlərin şüurlu və nəzarətli şəkildə istifadə edilməsi vacibdir.
Pest nədir?
“Pest” adətən zərərli orqanizmləri və ya həşəratları ifadə etmək üçün istifadə olunan bir termindir. Kənd təsərrüfatı sahələrində zərərli həşəratlar, xəstəlik daşıyan həşəratlar, gəmiricilər, alaq otları kimi bitki yetişdirilməsi üçün zərərli olan orqanizmlər üçün istifadə olunur. Bu orqanizmlər kənd təsərrüfatı məhsullarına zərər verərək məhsuldarlığı aşağı sala bilər və ya məhsulları çürüdə bilərlər. “Pest” termini zərərli orqanizmlərlə mübarizə üçün istifadə olunan kimyəvi maddələr olan “pestisid”lərin adının mənşəyidir. Bu səbəbdən, “pest” termini kənd təsərrüfatı və ya bağ işlərində zərərli orqanizmləri ifadə etmək üçün geniş şəkildə istifadə olunur.
Pestisid növləri hansılardır?
Pestisid zərərli orqanizmlərin (həşəratlar, göbələklər, alaq otları, gəmiricilər, mikroblar və s.) idarə edilməsində istifadə olunur. Bu maddələr kənd təsərrüfatı, bağçılıq, ictimai sağlamlıq və sənaye sahələrində zərərli orqanizmlərin idarə edilməsi üçün istifadə olunur. Pestisidlər adətən istifadə məqsədlərinə və hədəf orqanizmlərə görə fərqli növlərə ayrılır. Budur bəzi pestisid növləri:
İnsektisidlər: Həşəratları idarə etmək üçün istifadə olunan pestisidlərdir. Həşəratların sürfələrini, nimfalarını və ya yetkin fərdlərini hədəf ala bilərlər.
Herbisidlər: Alaq otlarını idarə etmək üçün istifadə olunan pestisidlərdir. Kənd təsərrüfatı torpaqlarında arzuolunmaz bitkilərin böyüməsini əngəlləmək və ya məhv etmək məqsədilə istifadə olunurlar.
Funqisidlər: Göbələk xəstəliklərini idarə etmək üçün istifadə olunan pestisidlərdir. Kənd təsərrüfatı məhsullarında görülən göbələk xəstəliklərinin qarşısını almaq və ya müalicə etmək üçün istifadə olunurlar.
Akarisidlər (Mitisidlər): Gənələri idarə etmək üçün istifadə olunan pestisidlərdir. Bitkilərdə, evlərdə və ya heyvanlarda olan gənə növlərini hədəf ala bilərlər.
Rodentisidlər: Gəmiriciləri idarə etmək üçün istifadə olunan pestisidlərdir. Siçanlar və siçovullar kimi gəmiricilərin idarə olunması üçün istifadə olunurlar.
Nematisidlər: Nematodları idarə etmək üçün istifadə olunan pestisidlərdir. Torpaqda yaşayan və bitkilərə zərər verən nematod orqanizmlərini hədəf alırlar.
Bakterisidlər: Bakteriyaları idarə etmək üçün istifadə olunan pestisidlərdir. Bakterial xəstəliklərin qarşısını almaq və ya müalicə etmək üçün istifadə oluna bilərlər.
Alqisidlər: Yosunları idarə etmək üçün istifadə olunan pestisidlərdir. Suda və ya digər mühitlərdə arzuolunmaz yosun böyüməsini idarə etmək üçün istifadə olunurlar.
Bu pestisid növləri müəyyən bir zərərli orqanizmi idarə etmək və ya müəyyən bir problemə həll tapmaq üçün istifadə olunur. Lakin hər növ pestisidin fərqli təsirləri və istifadə qaydaları mövcuddur, buna görə də şüurlu və nəzarətli istifadə vacibdir.
Pestisidlərin zərərləri hansılardır?
Pestisidlərin istifadəsi iqtisadi və sağlamlıq baxımından bir çox fayda təmin edə bilər. Ancaq pestisidlərin yanlış istifadəsi və ya sui-istifadəsi ciddi zərərlərə səbəb ola bilər. Bu zərərlər aşağıdakı kimidir;
- Sağlamlıq Riskləri: Pestisidlərin insan sağlamlığına bir çox zərəri vardır. Pestisidlərə məruz qalmaq kəskin və ya xroniki zəhərlənmələrə, tənəffüs problemlərinə, dəri qıcıqlanmasına, hormon balanssızlıqlarına, nevroloji problemlərə və hətta xərçəngə səbəb ola bilər.
-
Ətraf Mühitə Təsirləri: Pestisidlərin kənd təsərrüfatı sahələrindən sızması torpaq və su çirklənməsinə səbəb olur. Bu da təbii həyata təsir edərək su mənbələrini çirkləndirir və ekosistem balansını pozur.
-
Biomüxtəlifliyin Azalması: Pestisidlər zərərliləri idarə etmək üçün istifadə edildiyi kimi faydalı orqanizmlərə də təsir edə bilər. Bu, faydalı həşəratların, quşların, balıqların və digər canlıların ölümünə və ya sayının azalmasına səbəb ola bilər. Bu da kənd təsərrüfatı ekosistemlərində balanssızlıqlara yol aça bilər.
-
Qida Çirklənməsi: Pestisidlərin kənd təsərrüfatı məhsullarına tətbiqi ilə qidalarda qalıq qala bilər. Bu, istehlak edilən qidalarda pestisid qalıqlarına məruz qalma riskini artıra bilər. Uzunmüddətli məruz qalma sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
-
Müqavimətin İnkişafı: Davamlı pestisid istifadəsi zərərlilərin bu kimyəvi maddələrə qarşı müqavimət göstərməsinə səbəb ola bilər. Bu da daha güclü və effektiv pestisidlərə ehtiyacı artıra bilər və bu da ətraf mühit və sağlamlıq risklərini artıra bilər.
-
İqtisadi Xərclər: Pestisidlərin zərərləri fermerlərin məhsul itkiləri yaşamasına səbəb ola bilər. Bundan əlavə, pestisid istifadəsinin ətraf mühit və sağlamlıq təsirlərini düzəltmək üçün əlavə xərclər tələb oluna bilər.
Bu səbəblərlə pestisidlərin diqqətli bir şəkildə istifadə edilməsi və alternativ üsullara üstünlük verilməsi vacibdir. Həmçinin pestisidlərin istifadəsi ilə bağlı qaydalara və təhlükəsiz tətbiq praktikalarına əməl etmək də vacibdir.
Hansı məhsullarda pestisid daha çoxdur?
Türkiyədə çiyələk, ispanaq, qara kələm, nektarin, alma, üzüm, albalı, şaftalı, armud, pomidor, kartof, bibər, xiyar kimi bir çox qida pestisid qalıqlarına tez-tez məruz qalır. Bu qidalar pestisid istifadəsinin intensiv olduğu kənd təsərrüfatı sahələrində yetişdirildiyi üçün yüksək səviyyədə pestisid ehtiva edə bilər. Lakin bəzi qidalar digərlərinə nisbətən daha az pestisid ehtiva edir. Bunlar adətən qabıqlı meyvələr və tərəvəzlərdir. Məsələn, avokado, qarğıdalı, ananas, soğan, papaya, badımcan, qulançar, kivi, kələm, brokoli, yemiş, şirin kartof və noxud kimi məhsullar daha az pestisid qalığı ehtiva edir. Orqanik kənd təsərrüfatı tətbiq edilsə belə, ətrafdakı pestisid istifadəsindən dolayı orqanik məhsullara belə pestisid bulaşa bilər. Bu səbəbdən orqanik kənd təsərrüfatı ilə məşğul olan istehsalçıların belə pestisid bulaşmasının qarşısını almaq üçün zəruri tədbirlər görməsi və məhsullarını mütəmadi olaraq qalıq analizlərindən keçirməsi tələb oluna bilər. Pestisid qalıqlarının qidalarda mövcudluq səviyyəsini müəyyən etmək üçün pestisid qalığı analizləri aparılır.
Yorumlar