Tüm Yazılar
Bitki Su Sərfiyyatı Nədir?
Bitki Su Sərfiyyatı, bitki yarpaqlarının tərləmə miqdarı yəni transpirasiya ilə torpaq səthinin buxarlanması yəni evaporasiya miqdarının cəmidir. Beynəlxalq bir çox mənbədə ET olaraq qısaldılır. Bitki su sərfiyyatı fərqli şəraitlər üçün müəyyən edilməlidir. Eyni zamanda iqlim, torpaq və bitki faktorlarının təsiri altında dəyişiklik göstərə bilər. Bitki su sərfiyyatı uzunmüddətli və qısamüddətli olaraq ayrılır. Uzunmüddətli bitki su sərfiyyatı aylıq və mövsümlük şəkildə aparılır. Qısamüddətli bitki su sərfiyyatı isə günlük, həftəlik və on günlük şəkildə aparılır.
Bitki Su Sərfiyyatına Təsir Edən Faktorlar
- Temperatur və günəş enerjisi bitkilərin inkişafında mühüm rol oynayır. 0-10 c arasında bitkinin su sərfiyyatının azaldığı, 10-14 c arasında birdən artdığı və 36 c-də maksimum səviyyəyə çatdığı müşahidə edilmişdir.
- Bitkinin böyümə mərhələsi su sərfiyyatına təsir edən mühüm bir faktordur. Xüsusilə bitkinin illik inkişaf mərhələləri su istifadə dərəcəsinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edir.
- Bitkilərin inkişaf müddəti də mühüm bir amildir. İnkişaf müddəti; Fizioloji fəaliyyətlərin davam etdiyi müddət olaraq təyin olunur.
- Günün uzunluğu çox olan yerlərdə su sərfiyyatı çox olur. Bu səbəbdən günəşlənmə müddəti də mühüm bir faktordur.
- Digər bir faktorumuz isə küləyin sürətidir. Hava rütubətinin artması ilə buxarlanma sürəti azalır.
Bitki Su Sərfiyyatının Hesablanması
Bu göstərici iki şəkildə hesablanır. Bunlar birbaşa ölçmə metodları və dolayı təxmin metodlarıdır. Ən etibarlı nəticəni birbaşa ölçmə metodları ilə alırıq, lakin kifayət qədər baha və çox vaxt aparandır. Bu səbəbdən bitki su sərfiyyatının birbaşa ölçülməsi yalnız iqlim məlumatlarından təxmin tənliklərinin kalibrasiyası və yerli bitki əmsallarının tapılması məqsədilə həyata keçirilir.
Birbaşa ölçmə metodları 4-ə ayrılır. Bunlar: Tank və Lizimetrlər, tarla təcrübə sahələri, torpaqda nəm azalmasına nəzarət və hövzəyə daxil olan və çıxan axının ölçülməsidir.
Dolayı təxmin metodları isə Blaney-Criddle, Penman, Solar radiasiya və Penman-Monteith-dir.
Blaney-Criddle metodunda istifadə olunan məlumatlar; orta temperatur, gündüz saatları, minimum nisbi rütubət və orta gündüz külək sürətidir. Bu metodda az məlumatdan istifadə edildiyi üçün təxmini bir nəticə verir. Bu səbəbdən ən az illik dövrlər üçün bitki su sərfiyyatı göstəricilərinin əldə edilməsində istifadə olunur.
Penman metodu, bitki su sərfiyyatına təsir edəcək bir çox iqlim faktorunu ehtiva edir. Bunlar: temperatur, rütubət, külək və günəşlənmə müddətidir. Bu səbəbdən tətbiqdə kifayət qədər etibarlı nəticələr verir. Bu metodla hesablanan bitki su sərfiyyatı etibarlı nəticə verir.
Radiasiya Metodunda, orta rütubətlilik və gündüz küləyinin orta göstəriciləri nəzərə alınaraq, radiasiya tənliyi ilə istinad bitki su sərfiyyatı arasında əlaqə qurulur. Bu metod Blaney-Criddle metoduna görə adətən daha etibarlı nəticələr verir.
Penman-Monteith metodu, 30 ildən daha uzun bir müddətdir kənd təsərrüfatı və hidroloji tədqiqatlarda sınaqdan keçirilmiş və test edilmişdir. Bu qədər geniş istifadə olunmasının əsas səbəbi, tənlikdə həm enerji balansı, həm də aerodinamik komponentlərin hər ikisinin yer almasıdır. Bu səbəbdən Penman-Monteith metodunun digər metodlara görə daha real nəticələr verdiyi müəyyən edilmişdir.
Kategoriler
Etiketler
Yorumlar