Tüm Yazılar
Nadas Nədir
Nadas nədir, torpağı emal edib müəyyən bir müddət boş buraxma prosesinə nadas deyilir. Nadas, illik yağıntının davamlı məhsul yetişdirmək üçün kifayət etmədiyi, xüsusilə illik orta yağıntının 450 mm‘nin altında olduğu quraq və yarı quraq bölgələrdə istifadə olunan bir kənd təsərrüfatı üsuludur. Lakin rütubətli bölgələrdə də torpaq müxtəlif səbəblərlə nadasa buraxıla bilər. Nadas prosesinin əsas məqsədləri arasında
- Torpaqda rütubət toplamaq,
- Nitrat çevrilməsini təşviq etmək,
- Yabanı otlarla mübarizə aparmaqdır.
Rütubət toplamaq üçün effektiv olan yerlər adətən illik yağıntının əsasən qış aylarında düşdüyü, torpaq dərinliyinin 90 cm‘nin üzərində olduğu və kobud qumlu olmayan yerlərdir. Dayaz və kobud qumlu torpaqlarda toplanan rütubət, buxarlanma və ya dərinlərə süzülərək itir, bu səbəbdən torpaqda növbəti il üçün rütubət toplanmır. Rütubətli bölgələrdə nadasa buraxmağın əsas məqsədi isə rütubət toplamaq deyil, fərqli hədəflərə yönəlikdir.
Nadas sahələrində geniş yayılmış bir təcrübə, tarlanın bir il boş buraxılmasının ardından növbəti il payızlıq buğda əkilməsidir. Orta illik yağıntının 450-500 mm‘nin altında olduğu yerlərdə nadas sonrası əkilən buğdanın məhsuldarlığı, davamlı əkilən buğdanın iki qatı və ya daha çoxudur. İkiləmə və üçləmə proseslərinə baxmayaraq nadas, davamlı əkindən daha iqtisadi bir seçimdir.
Nadasın Təmin Etdiyi Faydalar
- Yağıntı sularının toplanmasını dəstəkləyir.
- Azot toplanmasına töhfə verir.
- Nadas, torpaq kolloidləri tərəfindən bağlanmış qida maddələrini, xüsusilə fosforu sərbəst buraxaraq artırır.
- Bu sistemdə torpaq müəyyən dövrlərdə emal edildiyi üçün yabanı otlarla effektiv bir mübarizə aparılır.
- Nadas, toxum yatağını hazırlamış olur.
- Torpağın havalanmasını dəstəkləyir.
- Torpaqdakı su miqdarı və havalanma artdığı üçün mikrobial aktivlik artır.
- Torpaqdakı bitki qalıqlarının parçalanma prosesini sürətləndirir.
Nadas Növləri
Tarlanın boş buraxılma müddəti, aparılan emal forması və zamanından asılı olaraq müxtəlif nadas tipləri mövcuddur. Quru əkinçilik sahələrində tətbiq olunan bəzi nadas tipləri bunlardır:
- Anızlı Nadas: Eroziyanın qarşısını almaq və daha çox su toplamaq məqsədilə tarlada daha çox anız və saman buraxılaraq həyata keçirilən bir nadas formasıdır. İlk emal yazda və payızda edilə bilər. Anızlı nadasda torpaq emalı altdan həyata keçirilir. Torpaq üstündəki anız qalıqları olduğu kimi buraxılır və ilk emal, qışdan sonra tarlaya girildikdə (Orta Anadoluda Martın sonu Aprelin əvvəli kimi) edilir. Sonradan tarla ot basdıqca ikinci və üçüncü emal eyni alətlə edilir. Anızlı nadasda ilk torpaq emalı prosesi, qaranquş quyruğu və ya bənzəri alətlərlə torpaq altında edilməlidir. Qaranquş quyruğu kotanının torpağı emal etmə dərinliyi 5-8 sm, ən çox 10 sm olmalıdır. Bu kotanla torpağı altdan emal edərkən, eyni zamanda yabanı otların kök boğazları kəsilir. Digər tərəfdən üst torpaq 3-5 sm qədər yüksəldilir. Yüksələn üst torpaq, kotanın quyruqları keçdikdən sonra təkrar yerinə düşür və bu şəkildə torpaq havalanmış olur. Torpağı çevirmədən altdan emal edən alətlər, torpaq üstündəki anız örtüyünü qoruyur və su ilə külək eroziyasına qarşı qoruyucu bir təbəqə təmin edir. Günümüzdə anızlı nadas tətbiqi, dünya miqyasında böyük maraq görür. Anız haqqında ətraflı məlumat öyrənmək üçün aşağıdakı yazımıza nəzər salmağı unutmayın!
- Qara Nadas: Ölkəmizdə geniş şəkildə tətbiq olunan bir nadas tipidir. Tarla məhsul yığımından sonrakı ilin payızına qədər təxminən 15 ay boş buraxılır, ilk şum erkən yazda edilir.
- Tam Nadas: Qara nadasa bənzəyir, lakin ilk torpaq emalı payızda edilir. Ölkəmizdə geniş yayılmayıb.
- Bostan Nadası: Tam və ya qara nadas tətbiq olunan tarlaya yemiş və ya qarpız əkilərək torpaqdan faydalanılır və gələcək məhsul üçün ot mübarizəsi aparılır. Tarla məhsul yığımından sonrakı il bostan əkininə qədər boş buraxılır.
- Payız Nadası: Anızın pozulması ilə başlayır və payızlıq əkin zamanına qədər davam edir. Boş qalma müddəti bir neçə aydır.
- Yarım Nadas: Tarla məhsul yığımından sonrakı yaz əkininə qədər tarlanın boş buraxılması ilə edilir. İlk torpaq emalı payızda həyata keçirilir.
Kategoriler
Etiketler
Yorumlar