Tüm Yazılar
Türkiyənin 2053 Uzunmüddətli İqlim Strategiyası COP 29-da Açıqlandı!
Türkiyənin 2053 Uzunmüddətli İqlim Strategiyası: COP 29-da Açıqlanan Gələcək Vizyonu
11 noyabr – 22 noyabr 2024-cü il tarixləri arasında Azərbaycanın ev sahibliyi ilə keçirilən COP 29 İqlim Konfransında Türkiyə mühüm bir addım atdı və 2053 Uzunmüddətli İqlim Strategiyasını açıqladı. Bu strategiya Türkiyənin iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə və davamlı inkişaf hədəflərinə çatmaq üçün atacağı uzunmüddətli addımları müəyyən edir. Strategiya Türkiyənin karbon emissiyalarını necə azaldacağı, müasir suvarma sistemlərinin su səmərəliliyinə təsirləri, iqlim hədəflərinə çatmaq üçün nələr edəcəyi və kənd təsərrüfatı sektorunun bu prosesdəki rolu kimi bir çox mühüm başlıqda yeni yol xəritələri təqdim edir.
Net Sıfır Emissiya Hədəfi: 2053-cü ildə Karbon Tullantısını Sıfırlamaq
Türkiyənin uzunmüddətli iqlim strategiyasının ən mühüm hədəflərindən biri 2053-cü ilə qədər net sıfır emissiya hədəfinə çatmaqdır. Türkiyə 2038-ci ildən etibarən istixana qazı emissiyalarını azaltmağa başlayaraq, 2053-cü ildə bütün karbon tullantılarını balanslaşdıracaq bir səviyyəyə gətirməyi hədəfləyir. Bu hədəf istiqamətində karbon qiymətləndirmə mexanizmləri və Emissiya Ticarət Sistemi (ETS) kimi yeni vasitələrin tətbiqi planlaşdırılır.
Türkiyə illik milli gəlirin %1.7-nin yaşıl investisiyalara ayrılmasını hədəfləyir. Bu investisiyalar ölkənin iqlim hədəflərinə çatması üçün kritik rol oynayacaq. Həm enerji sektorunda, həm də kənd təsərrüfatında ediləcək bu investisiyalar karbon tullantılarının nəzarət altına alınmasında mühüm bir vasitə olacaq.
Kənd Təsərrüfatı Sektoru və İstixana Qazı Emissiyaları
Türkiyədə istixana qazı emissiyalarına səbəb olan sektorlar arasında kənd təsərrüfatı mühüm yer tutur. Metan qazının %60-ı kənd təsərrüfatı sektorundan qaynaqlanır. Kənd təsərrüfatında enterik fermentasiya yolu ilə ayrılan metan qazı mühüm bir istixana qazı mənbəyi olaraq diqqət çəkir. Türkiyənin 2053 hədəflərinə çata bilməsi üçün kənd təsərrüfatı sektorunda həyata keçiriləcək transformasiya çox vacibdir.
Kənd təsərrüfatı sektorundakı istixana qazı emissiyaları xüsusilə aşağıdakı proseslərdən qaynaqlanır:
- Enterik fermentasiya (heyvanların həzm sistemindəki metan emissiyası): %53.5
- Kənd təsərrüfatı torpaqlarının işlənməsi: %31.2
- Gübrə idarəetməsi: %13.1
Bu emissiyaları azaltmaq üçün atılacak təməl addımlar:
- Heyvandarlıqdan qaynaqlanan metan emissiyalarının azaldılması üçün qidalanma texnikalarının təkmilləşdirilməsi və heyvanların sağlamlığına dair işlər görüləcək.
- Kimyəvi gübrə istifadəsinin azaldılması və üzvi gübrə istifadəsinin təşviq edilməsi.
- Pestisid və antimikrob istifadəsinin minimuma endirilməsi.
- Kənd təsərrüfatı istehsalında itki, tullantı və qalıq idarəetməsi təkmilləşdiriləcək və təkrar emal sistemləri yaygınlaşdırılacaq.
Su İdarəetməsində Yeni Bir Dövr Başlayır
Türkiyənin 2053 Uzunmüddətli İqlim Strategiyasının mühüm hədəflərindən biri də su ehtiyatlarının səmərəli istifadəsi. Türkiyədə illik orta yağıntı miqdarı 2013-2023-cü illər arası 591.5 mm-dir. Ümumi illik su istehlakı 57 milyard kubmetrdir və 44 milyard kubmetri (%77) suvarma üçün istifadə olunur. Lakin su ehtiyatları getdikcə azaldığı üçün bu ehtiyatlardan daha səmərəli istifadə həm kənd təsərrüfatı istehsalının davamlılığı həm də iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə baxımından həyati əhəmiyyətə malikdir. Türkiyə suvarma səmərəliliyini %65 artırmağı hədəfləyir və bu hədəfə çatmaq üçün ciddi investisiyalar edilir.
Müasir Suvarma Sistemlərinə Keçid
Türkiyə torpaq və su ehtiyatlarının davamlı idarə olunması üçün hərtərəfli bir plan hazırlayıb. Bu planın ən mühüm elementlərindən biri mövcud suvarma sistemlərinin modernləşdirilməsi və daha səmərəli hala gətirilməsidir. Açıq kanal suvarma sistemləri suyun daha səmərəli istifadəsini təmin edəcək şəkildə qapalı sistemlərə çevriləcək. Bu transformasiya ilə su itkiləri minimuma endiriləcək və suvarma prosesləri daha dəqiq şəkildə idarə olunacaq.
Avtomatlaşdırma və Rəqəmsallaşma: Ağıllı Suvarma Sistemləri
Suvarma səmərəliliyini artırmağın digər bir yolu da avtomatlaşdırma və rəqəmsallaşma texnologiyalarından istifadə edilməsidir. Suvarma sistemləri torpaq nəmi, temperatur, yağıntı və suvarma ehtiyacı kimi parametrləri ölçən sensorlarla təchiz olunacaq. Bu sensorlar sayəsində suyun yalnız ehtiyac olduğu qədər istifadəsini təmin edən bir sistem qurulacaq. Həmçinin uzaqdan zondlama və rəqəmsal izləmə texnologiyaları ilə suvarma prosesləri anlıq olaraq izlənilə biləcək. Beləliklə hər bir bitkinin ehtiyac duyduğu su miqdarı dəqiq müəyyən ediləcək və su israfının qarşısı alınacaq.
Bərpa Olunan Enerji Mənbələri ilə Suvarma
Xüsusilə nasosla suvarma aparılan bölgələrdə suvarma prosesləri üçün istifadə olunan enerjinin böyük hissəsi qalıq yanacaqlarla təmin edilir. Lakin bu proses bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə edilərək daha ekoloji təmiz hala gətiriləcək. Günəş enerjisi, külək enerjisi və digər bərpa olunan enerji sistemləri suvarma obyektlərinin enerji ehtiyacını qarşılamaq üçün istifadə olunacaq. Həmçinin bərpa olunan enerji istehsalı müəssisələri qurulacaq və bu müəssisələr birbaşa fermerlərə təqdim ediləcək, beləliklə onların enerji xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldılacaq.
Yağış Suyunun Yığılması
Yağış suyu kənd təsərrüfatı suvarmasının ən təbii və ekoloji təmiz mənbəyidir. Türkiyə yağış suyunun yığılmasını təşviq etməyi planlaşdırır. Kənd təsərrüfatı torpaqlarında yağış suyunun yığılması sistemləri qurularaq, yağıntılardan əldə edilən suyun saxlanılması təmin ediləcək.
Suvarma Strategiyaları və Sektoral Transformasiya
Suvarma sistemləri yalnız səmərəliliyi artırmaqla qalmayacaq, eyni zamanda kənd təsərrüfatı istehsalında davamlılığı da təmin edəcək. Planlı istehsal modelləri sayəsində torpaq, su ehtiyatları və iqlim proqnozlarına əsaslanaraq suvarma şəbəkələri və sistemləri optimallaşdırılacaq. Hər bölgənin su ehtiyacı, iqlim şəraiti və kənd təsərrüfatı məhsul növlərinə görə fərqlilik göstərəcəyindən, suvarma strategiyaları da yerli ehtiyaclara uyğun formalaşdırılacaq.
Kənd Təsərrüfatında Davamlılıq Üçün Addımlar Atılır
Türkiyə kənd təsərrüfatı sektorunda davamlı istehsalı artırmaq və aşağı karbonlu istehsal texnikalarını yaymaq üçün təlim və məlumatlandırma işlərini də sürətləndirməyi hədəfləyir. Fermerlərə yönelik təlim proqramları, qadın fermerlərə xüsusi dəstəklər və gender bərabərliyi yönümlü strategiyalar ilə kənd təsərrüfatında daha davamlı bir istehsal prosesinin yaradılması gözlənilir. Bu istiqamətdə fermerlərə üzvi kənd təsərrüfatı və iqlimə həssas kənd təsərrüfatı texnikaları mövzusunda təlimlər veriləcək, bununla da kənd təsərrüfatında ekoloji təmiz üsullar mənimsənilmiş olacaq.
Kənd Təsərrüfatı Tullantılarının və İtkilərinin Azaldılması
Türkiyənin uzunmüddətli iqlim strategiyasında kənd təsərrüfatı tullantılarının idarə olunması da mühüm yer tutur. Kənd təsərrüfatı istehsalında itkilərin və tullantıların azaldılması məqsədilə təkrar emal sistemləri və dövri iqtisadiyyat yanaşmaları təşviq ediləcək. Bu prosesdə kimyəvi gübrə və pestisid istifadəsinin azaldılması, üzvi gübrə istifadəsinin təşviq edilməsi kimi addımlar da atılacaq.
Davamlı Kənd Təsərrüfatı və İqlimə Həssas Təcrübələr
Türkiyə kənd təsərrüfatında davamlılığı təmin etmək məqsədilə iqlimə həssas kənd təsərrüfatı texnikalarını yaygınlaşdıracaq. Bu kənd təsərrüfatında həm ekoloji davamlılığı həm də səmərəliliyi artırmağı hədəfləyir.
- Torpaq və su idarəetməsi, kənd təsərrüfatı sahələrinin qorunması və torpaq sağlığının inkişaf etdirilməsi üçün böyük addımlar atılacaq. Torpağın üzvi maddə miqdarının artırılması və torpağın su və karbon saxlama qabiliyyətinin gücləndirilməsi təmin ediləcək.
- Kimyəvi gübrə istifadəsi torpaq və su analizlərinə əsaslanaraq azaldılacaq. Fermerlərə gübrə istifadəsi mövzusunda təlim veriləcək, üzvi gübrə istifadəsi təşviq ediləcək. 2053-cü ilə qədər əkilən kənd təsərrüfatı torpaqlarının ən azı %10-u üzvi kənd təsərrüfatı və iqlimə həssas kənd təsərrüfatı texnikaları üçün istifadə olunacaqdır.
- Pestisid istifadəsinin azaldılması və alternativ pestisidlərin istifadəsi təşviq ediləcək. Bununla yanaşı iqlimə həssas kənd təsərrüfatı texnikalarının yayılması üçün geniş təlim proqramları təşkil olunacaq.
Təlim, Maarifləndirmə və Potensialın Artırılması
İqlim dəyişikliyi ilə mübarizə yalnız texniki həllərlə deyil, həm də ictimai maarifləndirmə və təlimlə gücləndiriləcək. Türkiyə kənd təsərrüfatında davamlı istehsal mövzusunda təlim və potensialın artırılması fəaliyyətlərini artırmağı hədəfləyir. Bu təlimlər xüsusilə qadın fermerlərə diqqət yetirərək gender bərabərliyi perspektivi ilə yayılacaq.
Fermerlərə yönelik təlimlər:
- Aşağı karbonlu istehsal üsulları
- Yeni texnologiyaların istifadəsi
- İqlimə həssas kənd təsərrüfatı texnikaları
Bu təlimlər fermerlərin davamlı və səmərəli istehsal etmələrini təmin edəcək və səmərəlilik artımı ilə birlikdə karbon emissiyalarını azaltma yolunda mühüm bir addım olacaq.
Yaşıl İnvestisiyalar və Davamlı Kənd Təsərrüfatının Əhəmiyyəti
Türkiyənin 2053 Uzunmüddətli İqlim Strategiyası yalnız ekoloji mənada deyil, həm də iqtisadi və sosial cəhətdən böyük bir transformasiya hədəfləyir. İqlim hədəflərinə çatmaq üçün hər il milli gəlirin %1,7-nin yaşıl investisiyalara ayrılması nəzərdə tutulur. Yaşıl investisiyalar, davamlı kənd təsərrüfatı və su idarəetməsi kimi sahələrdə aparılacaq islahatlarla Türkiyə iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə mühüm bir addım atır.
Bu strategiya kənd təsərrüfatı sektoru və enerji sektoru arasındakı sinerjini gücləndirərək, aşağı karbonlu istehsal üçün davamlı həllər təqdim edəcək. Türkiyə 2053-cü ilə qədər net sıfır emissiya hədəfini reallaşdıracaq və eyni zamanda davamlı inkişaf üçün böyük bir nümunə təşkil edəcək.
Kategoriler
Yorumlar