Yağış Tipləri Nədir?
Yağış tipləri nədir, bu sualın cavabında baxmalı olduğumuz ilk şey yaranma baxımından yağış tipləri nələrdir. Yaranma baxımından yağış tipləri;
Yüksəlim (konveksiya) yağışları
Yüksəlim (konveksiya) yağışları, xüsusilə bahar aylarında yaranan bu tip yağışlar, gündüz torpaq isinməyə başlayanda buxarlanma güclənir. Isinən torpaq, üstündə yerləşən hava kütləsini də isidir. Bir müddət sonra isinən hava kütlələri, buxarlanma yolu ilə torpaqdan aldıqları rütubət ilə birlikdə şaquli yüksəlməyə başlayırlar. Yüksəlmə zamanı adyabatik soyuma baş verir, kumulonimbus yaranır və leysan yağışları görünür.
Türkiyədə bahar və yay əvvəllərində şimal-qərbdən gələn rütubətli və soyuq hava, İç Anadoluda isinərək yüksəlir və yağış buraxır. Bu yağışlara qırxikindi yağışları deyilir.
Yamac (Oroqrafik) Yağışları
Yamac (Oroqrafik) Yağışları, dağların geniş yer tutduğu bölgələrdə, dağlara doğru hərəkət edən rütubətli hava kütlələri yamac boyunca yüksələrək kondensasiya olunur. Bu kimi bölgələrə bol yağış buraxır. Hava kütləsi müəyyən bir hündürlüyə qədər yağış buraxdıqdan sonra rütubətini itirərək quru bir hava kütləsi halını alır.
Bu səbəbdən dağların ətək hissələri daha çox yağış alır. Himalay dağlarının ətəklərində bu yağış növünün ən çox reallaşdığı və Dünyanın ən çox yağış alan mərkəzidir. Türkiyədə Şərqi Qaradəniz Bölgəsinin il boyu bol yağış almasında yamac yağışları da təsirlidir.
Cəbhə (Frontal) Yağışları
Cəbhə (Frontal) Yağışları fərqli temperatur və rütubət xüsusiyyətlərinə malik hava kütlələrinin qarşılaşma sahələrində cəbhə yağışları yaranır. Soyuq və sıx hava altda qalarkən, isti və rütubətli hava yüksəlir. Həm yüksəlmə, həm də soyuq bir hava ilə təmas etmənin nəticəsində isti hava kondensasiya olunaraq yağış buraxır. Yer üzündəki yağışların mühüm bir hissəsini bu tip yağışlar təşkil edir. Türkiyədə də illik yağışların böyük hissəsi cəbhə yağışları olaraq reallaşır.
Yerdə Kondensasiya Şəklində Olan Yağışlar
Yerdə kondensasiya şəklində olan yağışlar;
Çiy: Havanın açıq və durğun olduğu gecələrdə, havadakı su buxarının soyuq cisimlər üzərində su damcıları şəklində kondensasiya olunmasıdır. Bahar və yay aylarında görülür. Çiy 0°C-dən yuxarıdakı, qırov 0°C-dən aşağıdakı kondensasiyalar ilə yaranır.
Qırov: Soyuyan zəminlər üzərindəki kondensasiyanın buz kristalları şəklində olmasıdır. Qırovun yarana bilməsi üçün də havanın açıq və durğun olması lazımdır.
Kırc: Həddindən artıq soyumuş su dənəciklərindən ibarət olan duman uzun müddət yerdə qaldıqda, su dənəciklərinin soyuq cisimlərə çırpılaraq buz halına keçməsidir.
Troposferdə Kondensasiya Şəklindəki Yağışlar
Troposferdə kondensasiya şəklindəki yağışlar, atmosferin yerlə təmas edən ən alt qatında baş verən bərk və maye halındakı yağışlardır.
Yağış: Buluddakı su dənəciklərinin damlalar halında birləşərək yer üzünə düşməsidir.
Qar: Havadakı su buxarının 0°C-dən aşağıda kondensasiya olunaraq incə dənəli buz kristallarını çevrilməsidir.
Dolu: Şaquli istiqamətli hava hərəkətlərinin çox güclü olduğu buludlarda, temperaturun birdən-birə və böyük ölçüdə düşməsi ilə su dənəciklərinin donmasıdır.
Yağış miqdarı ilə bağlı yazımızı oxuya bilərsiniz.
Yağış Nədir?
Yağış, atmosferdəki su buxarının müxtəlif şəraitlər daxilində kondensasiya olunaraq maye və ya bərk formada yer üzünə düşməsi hadisəsini ifadə edir. Bu meteoroloji hadisə, adətən hava kütlələrinin soyuq bir təbəqə ilə qarşılaşması, soyuq bir bölgədən keçməsi və ya yüksəlməsi nəticəsində ortaya çıxır. Bu prosesdə su buxarı kondensasiya olunaraq yağış, qar, qraupel, dolu və ya sulu qar kimi fərqli formalarda yağışa çevrilə bilər.
Yağış miqdarı, adətən plüviometr adlanan ölçü cihazları ilə ölçülür. İllik ümumi yağış miqdarı, adətən millimetr (mm), santimetr (cm) və ya kubmetr (m³) kimi uzunluq vahidləri ilə ifadə edilir. Gündəlik yağış miqdarı isə adətən kvadrat metrə düşən kiloqram (kq/m²) cinsindən qeyd edilir.
Bu təbiət hadisəsi, coğrafi bölgələrdə iqlimin və bitki örtüyünün formalaşmasında mühüm rol oynayır. Yağışın növü və miqdarı ekosistemlərə, kənd təsərrüfatına və su mənbələrinə təsir edərək müxtəlif sahələrdə mühüm nəticələr doğura bilər.
Yağış Növləri Nələrdir?
Yağış, atmosferdəki su buxarının kondensasiya olunaraq yer üzünə düşməsini ifadə edən ümumi bir termindir. Bu təbiət hadisəsi fərqli formalarda baş verə bilər. Yağış, maye haldadır və su damcıları olaraq yerə düşür. Qar, atmosferdəki su buxarının donaraq kristallaşması ilə yaranan bərk bir yağış növüdür. Qraupel, yarı-şəffaf buz dənəciklərindən ibarət olan və qar dənəciklərinin üzərinə su damcıları toplanaraq meydana gələn bir növdür. Dolu, atmosferdəki buz kristallarının su damcıları üzərində bərkiməsi ilə yaranan sərt dənəli bir yağış növüdür. Sulu qar isə adətən dumanlı hava şəraitində ortaya çıxan mikroskopik su damcılarıdır. Hər bir yağış növü atmosferdəki fərqli şəraitlər daxilində meydana gəlir və iqlim üzərində mühüm təsirlərə malikdir.
Yorumlar