Tüm Yazılar
Çəltik Yetişdirilməsi Necə Edilir?
Çəltik Harada Yetişdirilir?
Çəltik, dünya miqyasında bir çox fərqli bölgədə yetişdirilən vacib bir kənd təsərrüfatı məhsuludur. Ana vətəni olaraq Cənub və Cənub-Şərqi Asiya ölkələri qəbul edilir, xüsusilə Çin, Hindistan, İndoneziya, Tayland, Vyetnam və Filippin kimi ölkələrdə çəltik istehsalı olduqca yaygındır. Bu bölgələr, çəltiyin ən yaxşı şəkildə yetişdiyi tropik və subtropik iqlim şəraitini təqdim edir. Lakin, çəltik istehsalı yalnız Asiya ilə məhdudlaşmır. Latın Amerikası, Afrika və hətta Avropanın bəzi bölgələrində də çəltik yetişdirilməsi həyata keçirilir. Türkiyədə isə çəltik istehsalı adətən Qaradəniz Bölgəsində cəmləşir. Xüsusilə Ordu, Samsun, Çorum, Amasya kimi illər çəltik istehsalında önə çıxır. Qaradənizin rütubətli iqlimi və bol yağıntıları, çəltik yetişdirilməsi üçün əlverişli şərait yaradır. Türkiyənin digər bölgələrində də çəltik istehsalı edilsə də, Qaradənizin bu sahədə qabaqcıl mövqeyi diqqətəlayiqdir.
Çəltik Yetişdirilməsində İqlim Və Torpaq Quruluşu Necə Olmalıdır?
İqlim olaraq, isti və rütubətli subtropik və ya tropik iqlimlər, çəltik bitkisinin ən yaxşı şəkildə inkişaf etməsini təmin edir. Çəltik, suyun bol olduğu və il boyu mülayim temperaturların hakim olduğu bölgələrdə daha yaxşı yetişir. Bundan əlavə, çəltik bitkisi adətən yay aylarında yüksək temperaturlara və qış aylarında yüngül soyuqlara qarşı dözümlüdür. Torpaq quruluşu baxımından, çəltik üçün uyğun torpaqlar dərin, gilli, rütubətli və yaxşı drenajlı olanlardır. Su keçiriciliyi az olan və qida maddələri ilə zəngin torpaqlar, çəltik bitkisinin sağlam bir şəkildə böyüməsini və məhsuldar bir şəkildə məhsul verməsini təmin edir. Lakin, çəltik bitkisi seçici olmayan bir bitki olduğu üçün, uyğun iqlim və torpaq şəraitinin təmin edilməsi ilə birlikdə, müxtəlif bölgələrdə uğurla yetişdirilə bilər.
Çəltik Yetişdirilməsində Əkin
1 Dönümə Nə Qədər Çəltik Toxumu Səpilir?
Çəltik əkinində istifadə ediləcək toxum miqdarı, çeşidə, əkin vaxtına və torpaq məhsuldarlığına bağlı olaraq dəyişir. Kiçik dənəli çeşidlər üçün dönüm başına təxminən 15 kiloqram, orta dənəli çeşidlər üçün 17-18 kiloqram, və iri dənəli çeşidlər üçün isə 20 kiloqram toxum əkilə bilər. Bu miqdarlar, dönüm başına düşən toxum sayına təsir edir. Adətən, bir kvadrat metrə 500 ilə 600 arasında toxum əkilir. Bu, əkin zamanı nəzərə alınmalı olan vacib bir detaldır, çünki düzgün toxum miqdarı bitki sıxlığına və sonrakı dövrlərdəki yetişmə və məhsuldarlıq üzərində böyük təsirə malikdir. Bu səbəbdən, çəltik yetişdirilməsində toxum miqdarının düzgün şəkildə müəyyən edilməsi və tətbiq olunması, uğurlu bir istehsal üçün vacibdir.
Çəltik Yetişdirilməsində Suvarma
Çəltik yetişdirilməsində suvarma, bitkinin böyüməsi və məhsuldarlığı üzərində birbaşa təsirli olan bir faktordur. Suvarma, bitkinin inkişaf mərhələlərindən asılı olaraq tənzimlənməlidir. Çəltik bitkisi, su hündürlüyünə görə böyümə göstərir. Adətən, bitkinin maksimum inkişaf mərhələsində su səviyyəsi təxminən 15 sm civarında saxlanılmalıdır. Bu, bitkinin sağlam bir şəkildə böyüməsini və optimal məhsuldarlıq əldə edilməsini təmin edir. Məhsul yığımından 15-20 gün əvvəl, tavalara su axını dayandırılmalı və mövcud su boşaldılmalıdır. Bu, dənələrin tam mənası ilə dolmasını təmin edir və məhsul yığımı zamanı qırılma nisbətinin artmasının qarşısını alır. Suyun kəsilmə vaxtı, növ və torpaq tipi kimi faktorlara bağlı olaraq müəyyən edilir. Adətən, çiçəkləmədən 30-35 gün sonra məhsul yığımı üçün su kəsimi edilə bilər.
Suvarma suyunun temperaturu da vacibdir. Ən uyğun suvarma suyu temperaturu 25-30 dərəcədir. Lakin, su temperaturunun 30 dərəcədən yuxarı qalxması bitkinin məhsuldarlığına mənfi təsir göstərə bilər. Suvarma, bitki inkişafının hər mərhələsində diqqətlə aparılmalıdır. Şitil inkişafı zamanı, su kəsilərək tarlanın tamamilə qurudulması, alaq otu toxumlarının cücərməsini stimullaşdıra bilər və yeni alaq otlarının ortaya çıxmasına səbəb ola bilər. Su hündürlüyü artdıqca bitki boyu və dolayısı ilə süpürgə sayı azalır. Çəltikdə su stresi üçün ən kritik dövr, çiçəkləmədən 20 gün əvvəldən çiçəkləmədən 10 gün sonraya qədər olan dövrdür. Bu dövrdə suvarma müntəzəm olaraq aparılmalı və su stresi minimuma endirilməlidir.
Çəltik Yetişdirilməsində Gübrələmə
Lazım olduğundan artıq gübrə istifadəsi, çəltik yetişdirilməsi üçün ciddi problemlərə yol aça bilər. Bu, yatma və funqal xəstəliklərin (yanıqlıq xəstəliyi, kök boğazı çürüməsi kimi) artmasına, torpağın fiziki və kimyəvi quruluşunun pozulmasına, kollanmanın artmasına, məhsuldarlıq itkilərinə və ətraf mühitin çirklənməsinə səbəb ola bilər. Çəltik bitkisi inkişaf prosesi boyunca azota ehtiyac duyur. Azot, bitki boyunu artırır, sürətli inkişafı stimullaşdırır, süpürgədəki dolu dənə nisbətini və dənənin protein tərkibini artırır. Çəltik yetişdirilməsində gübrələmə, torpaq analizinə əsaslanmalıdır. Torpaqda olan azot, fosfor və kalium miqdarından asılı olaraq gübrələmə aparılmalıdır. Fosfor, kök inkişafı və erkən çiçəkləməni stimullaşdırarkən, kalium yarpaq sahəsini artırır və yarpaq ölümünü gecikdirir. Ayrıca çink çatışmazlığı, çəltik yetişdirilməsində tez-tez rast gəlinən bir problemdir və müxtəlif səbəblərlə ortaya çıxa bilər. Sink çatışmazlığının əlamətləri arasında gənc yarpaqlarda rəng dəyişimi, bitki boyunda qısalma və məhsuldarlıq itkisi bulunur. Sink çatışmazlığı vəziyyətində, sink tərkibli gübrələrlə müalicə aparıla bilər.
Çəltik Yetişdirilməsində Məhsul Yığımı
Çəltik yetişdirilməsində məhsul yığımı, bitkinin yetkinliyə çatdığı və dənələrin yığım üçün uyğun hala gəldiyi prosesdir. Adətən çəltik bitkisi, süpürgələrin %80-nin saman rəngini aldığı və alt hissələrdəki dənələrin sərt mum dövrünə çatdığı zaman yığılmağa uyğun hala gəlir. Bu mərhələdə, dənələrin rütubət nisbəti adətən %22-24 arasındadır. Məhsul yığımı, çəltik yetişdirilməsində bir neçə fərqli üsulla həyata keçirilə bilər. Bunlar arasında ən yaygın olanları şunlardır:
Əllə Biçmə (Oraqla): Ənənəvi üsullardan biridir və kiçik miqyaslı istehsalçılar tərəfindən tez-tez üstünlük verilir. Bitkilər əllə biçmə alətləri ilə, adətən oraqlarla kəsilir.
Motorlu və ya Özüyeriyən Biçmə Maşınları ilə Biçmə: Böyük miqyaslı istehsalda daha yaygın olan bir üsuldur. Motorlu və ya özüyeriyən biçmə maşınları ilə bitkilər daha sürətli bir şəkildə biçilir.
Kombaynla Məhsul Yığımı: Ən müasir və səmərəli üsullardan biridir. Kombaynlar tarlada çəltik bitkilərini biçir və eyni zamanda saplarını da ayırır.
Məhsul yığımı prosesində, biçilən saplar günəş altında müəyyən bir müddət qurumağa buraxılır. Quruma prosesindən sonra saplar toplanır və harman maşınları və ya kombaynlarla döyülür. Bu proses dənələrin saplardan ayrılmasını təmin edir. Erkən və ya gec yığım dövrlərində müxtəlif mənfi amillərlə qarşılaşıla bilər. Erkən yığımda dənələr tam yetişməmiş ola bilər və bu vəziyyət məhsuldarlığı və səmərəliliyi aşağı sala bilər. Gec yığımda isə quşlar və gəmiricilər kimi heyvanlar zərər verə bilər və qırıq dənə nisbəti arta bilər. Bundan əlavə, quruma prosesi zamanı yarana biləcək problemlər də nəzərə alınmalıdır.
1 Dönümdən Nə Qədər Çəltik Alınır?
Çəltik məhsuldarlığı ölkələrə və müxtəlif faktorlara görə dəyişiklik göstərə bilər. Dünya çəltik məhsuldarlığı adətən 410 kq/da civarındadır. Ölkəmizin isə dekar üzrə çəltik məhsuldarlığı adətən orta hesabla 780 kq-dır. Bu məhsuldarlıq, istehsaldakı müxtəliflik, kənd təsərrüfatı təcrübələri, iqlim şəraiti və torpaq keyfiyyəti kimi faktorlara bağlı olaraq dəyişiklik göstərə bilər. Bir dönümdə nə qədər çəltik əldə ediləcəyi məhsuldarlığa və aqrotexniki tədbirlərə bağlı olaraq dəyişir.
Çəltik Yetişdirilməsində Görülən Xəstəlik Və Zərərvericilər Hansılardır?
Kategoriler
Etiketler
Yorumlar