Qarğıdalı Nə Zaman Əkilir?
Qarğıdalı nə zaman əkilir sualının cavabını verməzdən əvvəl iqlim və regional şəraitə, həmçinin əsas məhsul yoxsa ikinci məhsul kimi yetişdirildiyinə baxmaq lazımdır. Qarğıdalının əsas məhsul kimi əkilməsi halında, ən uyğun əkin vaxtı adətən Aprel ayının ortası ilə May ayının ilk həftəsi arasındadır. İkinci məhsul əkinləri üçün isə, buğda məhsul yığımından dərhal sonra və ən geci İyul ayının başına qədər əkin edilməsi tövsiyə olunur.
Qarğıdalının Temperatur Tələbi
Qarğıdalının Temperatur Tələbi, normal şəraitdə qarğıdalı bitkisi cücərməyə 10-11 °C temperaturda başlayır. Torpağın 5-10 sm dərinliyindəki temperatur 15 °C-yə çatdıqda, cücərmə prosesi sürətlənir. Cücərmə zamanı, kök və gövdə uzanma miqdarı ilə temperatur arasında xətti bir əlaqə vardır, bu da 10-30 °C aralığında ən təsirli olur.
Temperatur 32 °C-yə çatdıqda, kök və gövdə uzanmasında ani bir azalma müşahidə olunur və temperatur 40 °C-yə çatdıqda, cücərtilər ölür. Digər tərəfdən, temperatur 9 °C-nin altına düşdükdə kök uzanması dayanır. Qarğıdalı istehsalı üçün ideal temperatur aralığı 24-32 °C-dir.
Qarğıdalı, ümumiyyətlə isti iqlim bitkisi olmasına baxmayaraq həddindən artıq istilərə dözə bilən bir bitki deyildir. Temperatur 38 °C-yə çatdıqda, suvarma şəraitində belə, bitki kökləri vasitəsilə itirdiyi suyu transpirasiya ilə qarşılaya bilmir. Bu halda, bitki turqorluğunu itirir. Əgər bu vəziyyət bir neçə gün davam edərsə, hüceyrə quruluşu elastikliyini itirər və əvvəlki formasına qayıtma qabiliyyətini itirə bilər.
Qarğıdalı Əkinində Torpaq Dərinliyi
Qarğıdalı əkinində torpaq dərinliyi, əsas məhsul üçün tövsiyə olunan 5-6 sm, ikinci məhsul üçün isə 6-8 sm olmalıdır. Dekara atılacaq toxum miqdarı, sortlardan asılı olaraq dəyişməklə birlikdə, adətən 2-2,5 kq/da toxum istifadə edilərək kifayət qədər bitki sıxlığı təmin edilə bilər.
Sıra Aralıqları və Bitki Sıxlığı
Əsas məhsul üçün tövsiyə olunan sıra aralığı 70*25 sm, ikinci məhsul üçün isə 70*20 sm olmalıdır. Bu sıra aralıqları və sıra üzəri məsafələr, tezyetişən və qısaboylu sortlar üçün 7000 bitki/da, gecyetişən və hündürboylu sortlar üçün isə 6000 bitki/da sıxlığını təmin edir.
Bu tövsiyə olunan əkin və bitki sıxlığı təlimatları, məhsuldar bir qarğıdalı əkinçiliyi üçün ideal şərait yarada bilər. Lakin, sortlara, regional iqlim şəraitinə və torpaq xüsusiyyətlərinə bağlı olaraq bu dəyərlərdə uyğun düzəlişlər etmək də vacibdir.
Qarğıdalı Nə Zaman Yığılır
Qarğıdalının məhsul yığımı yetkinliyini müəyyən etmək üçün ən doğru üsul, dənlərdəki rütubət nisbətini ölçməkdir. Lakin nəm ölçmə imkanı yoxdursa, dənin fiziki xüsusiyyətlərinə baxaraq da qərar vermək olar. Yığım vaxtı gəlmiş bir qarğıdalı bitkisində, dənin qıça ilə birləşdiyi yerdə (dibində) qara bir təbəqə yaranır. Bu qara təbəqə əvvəlcə dənin qıça ilə birləşdiyi nöqtədə başlayır, ardınca qıça hissəsində irəliləyir və son olaraq dənin dip tərəfində görünür. Bıçaqla dən kəsilərək, qara təbəqənin varlığı asanlıqla müşahidə edilə bilər.
Bir qıçanın yetişdiyi qəbul edildikdə, qıça ortasındakı dənlərin ən azı %75-nin qara təbəqəyə malik olması lazımdır. Fizioloji yetkinliyə çatmış qarğıdalı dənləri adətən %35 rütubət ehtiva edir. Bu dövrdə, dənlər normal inkişafını tamamlamış və əllə yığıla bilən hala gəlmişdir. Lakin, maşınla yığımda yüksək rütubət nisbəti, dənlərin yumşaqlığı səbəbindən yığım itkisini artıra bilər. Maşın ilə qarğıdalı yığımı üçün ən uyğun rütubət nisbəti adətən %21-28 arasındadır. Ən ideal yığım vaxtı, dəndəki rütubət nisbətinin %25 civarında olduğu zamandır. Bu, minimum itki və keyfiyyətin qorunması baxımından ən uyğun dövrdür.
