Süt verimi yüksək inək cinsləri, dünya miqyasında süd istehsalı üçün üstünlük verilən və bu sahədə üstün performans nümayiş etdirən cinslərdir. Bu cinslər adətən xüsusi seleksiya və cins inkişaf etdirmə işləri nəticəsində süd verimi, keyfiyyəti və məhsuldarlığı baxımından ön plana çıxmışdır. Holştayn, Cersi, Ayshir, Quernsi kimi yaygın xarici cinslər, dünya miqyasında ən yüksək süd veriminə malik olaraq tanınırlar. Holştayn, xüsusilə böyük süd verimi, dözümlülük və ümumi sağlamlıq vəziyyəti ilə tanınarkən, Cersi isə daha kiçik ölçülü olmasına baxmayaraq yüksək süd yağı və protein tərkibi ilə seçilir. Ayshir və Quernsi isə xüsusilə süd keyfiyyəti və məhsuldarlığı baxımından üstünlük verilən cinslər arasındadır. Bu cinslərlə yanaşı yerli cinslər də, adaptasiya gücü, yerli şəraitə uyğunlaşması və müəyyən bölgələrdəki süd verimi ilə mühüm rol oynayırlar. Türkiyədə isə Kıvırcık, Anatolian Red, Karayaka kimi yerli inək cinsləri, yerli yetişdirmə şəraitinə uyğunlaşaraq süd verimi təmin edən cinslər kimi tanınırlar.
Türkiyədə Yetişdirilən Yerli Süd İnəkləri Hansılardır?
Türkiyədə yetişdirilən bəzi yerli süd inəkləri şunlardır:
Yerli Qara İnək: Türkiyənin ümumiyyətlə yaygın olaraq tapılan bir növüdür. Orta günlük süd verimi 10-12 kq arasında dəyişə bilər. Bu inəklər adətən dözümlü və baxımı asandır.
Şərqi Anadolu Qırmızısı: Şərqi Anadolu Bölgəsində yetişdirilən bu inəklər, soyuq iqlimlərə dözümlüdür. Orta günlük süd verimi 12-14 kq civarındadır. Laktasiya müddəti: 205 gün və süd yağı % 3.45 civarındadır.
Cənub Sarı-Qırmızısı: Cənub bölgələrimizdə yetişdirilən bu inəklər, isti iqlimlərə daha uyğun olaraq inkişaf edirlər. Günlük süd verimi adətən 8-10 kq arasında dəyişir. Laktasiya müddəti: 158 – 235 gün və süd yağı %3 – 4.1 arasındadır.
Boz İnək: Qara dəniz Bölgəsində yaygın olaraq tapılır. Orta günlük süd verimi 10-12 kq civarındadır. Laktasiya müddəti 220 gün və süd yağ nisbəti % 3.93-dür
Zavot: Ege Bölgəsində yetişdirilən bir növdür. Günlük süd verimi adətən 8-10 kq arasında dəyişə bilər. Laktasiya müddəti; 275-300 gün və Süd yağ nisbəti: % 3.5-4.5 arasındadır.
Bu inəklərin süd verimləri, adətən yetişdirildikləri bölgəyə, qidalanma şəraitinə və yerli faktorlara bağlı olaraq dəyişiklik göstərə bilər.
Türkiyədə Yetişdirilən Xarici Süd İnəkləri Hansılardır?
Türkiyədə yetişdirilən bəzi xarici süd inəkləri şunlardır:
Holstein-Friesian: Holştayn, dünya miqyasında ən yaygın süd inəkləri arasında yer alır. Yüksək süd veriminə malikdir, adətən %3.5 ilə %4.0 arasında dəyişən süd yağı tərkibinə malikdir. Laktasiya müddəti 305 gün civarında, günlük süd verimi orta hesabla 25-30 kq arasındadır.
Jersey: Cersi inəkləri kiçik ölçülü olub, yüksək süd yağı tərkibi ilə tanınırlar (%4.5 ilə %5.5 arası). Günlük süd verimi 15-20 kq arasındadır.
Ayrshire: Ayshir inəkləri orta böyüklükdə bir süd inəyidir. Adətən %3.8 ilə %4.2 arasında süd yağı tərkibinə malikdirlər. Günlük süd verimi 15-20 kq arasındadır.
Guernsey: Quernsi inəkləri, Cersiyə bənzər şəkildə kiçik ölçülü olub, adətən %4.5 ilə %5.0 arası süd yağı tərkibinə malikdirlər. Südləri qidalandırıcı və yüksək keyfiyyətli olaraq bilinir. Günlük süd verimi 20-25 kq arasındadır.
Simmental: Simmental inəkləri böyük quruluşlu və güclü bir süd inəyidir. Süd yağı tərkibi adətən %3.5 ilə %4.0 arasında dəyişir və günlük 25-30 kq süd veriminə malikdirlər.
Bu heyvanların Türkiyədəki yetişdiriciliyi, yerli şəraitə uyğunlaşma və süd məhsuldarlığı baxımından mühümdür. Hər birinin xüsusiyyətləri, süd verimi, laktasiya müddəti və süd yağı tərkibi yetişdirmə üsullarına və qidalanma şəraitinə bağlı olaraq dəyişə bilər.
Süd İnəkləri Necə Qidalanmalıdır?
Süd inəklərinin sağlam qidalanması, yüksək keyfiyyətli süd istehsalı üçün olduqca vacib bir amildir. Gündəlik qidalanma proqramı, inəklərin enerji, protein, vitamin və mineral ehtiyaclarını qarşılamaq üçün balanslaşdırılmalıdır. Bu məqsədlə, yonca, qarğıdalı silosu, saman kimi yemlərlə yanaşı kommersiya yemlərindən istifadə olunur. İnəklər üçün təmiz və bol su təmin edilməsi, həzm sağlamlığı və süd verimini artırmaq baxımından həyati əhəmiyyət kəsb edir. Mineral əlavələri, xüsusilə kalsium, fosfor və natrium kimi mineralların müntəzəm təmin edilməsi, sümük sağlamlığı və ümumi bədən funksiyaları üçün zəruridir. Bundan əlavə, düzgün protein mənbələri ilə süd istehsalının davamlılığı təmin edilir. Qidalanma proqramları, inəklərin yaşına, süd veriminə və mövsümi dəyişikliklərə görə tənzimlənməlidir. Bu yanaşma, süd inəklərinin sağlam qalmasını və məhsuldar şəkildə süd istehsal etmələrini dəstəkləyərkən, fermerlərə də iqtisadi cəhətdən üstünlük təmin edir.
Yorumlar