Tüm Yazılar
Xaşxaş Yetişdirilməsi Necə Edilir?
Xaşxaş yetişdirilməsi, xüsusilə xaşxaş toxumu və xaşxaş saqqızı əldə etmək məqsədilə həyata keçirilən bir kənd təsərrüfatı fəaliyyətidir. Xaşxaş bitkisi adətən Asiya və Avropanın bir çox bölgəsində yetişdirilir. Lakin, Türkiyə də xaşxaş istehsalı sahəsində önə çıxan ölkələrdən biridir. Xaşxaş, qida sənayesində və tibbi sahələrdə istifadə olunan xaşxaş saqqızına qədər müxtəlif məqsədlər üçün yetişdirilməkdədir. Lakin, xaşxaşın tərkibindəki morfin və digər opiatlar səbəbindən beynəlxalq tənzimləmələrə tabe tutulmaqdadır.
Türkiyədə xaşxaş yetişdirilməsi müəyyən kvotalar və icazələrlə məhdudlaşdırılır. Xaşxaş yetişdiriciliyi ilə məşğul olanlar yerli qanunlara və beynəlxalq tənzimləmələrə ciddi şəkildə əməl etməlidirlər. Bu, davamlı və qanuni bir xaşxaş yetişdiriciliyi üçün vacib bir addımdır. Qanuni tənzimləmələrə əməl etməyən xaşxaş yetişdiriciliyi ciddi sanksiyalarla qarşılaşa bilər.
Xaşxaş Əkin İcazəsi Necə Alınır?
Xaşxaş əkini həyata keçirəcək istehsalçıların Türkiyədə müəyyən edilmiş zaman aralığı daxilində hərəkət etmələri lazımdır. Bu çərçivədə, xaşxaş əkini icazəsi almaq istəyən istehsalçıların müraciətlərini 1 iyul ilə 30 oktyabr tarixləri arasında yerli Torpaq Məhsulları Ofisi (TMO) təşkilatına etmələri lazımdır.
Hansı Vilayət Və Rayonlarda Xaşxaş Əkin İcazəsi Verilir?
Rəsmi Qəzetdə dərc olunan 2015/7725 saylı Qərarla Türkiyədə müəyyən bölgələrdə xaşxaş əkininə icazə verilmişdir. Bu qərar istiqamətində Afyonkarahisar, Amasya, Burdur, Çorum, Dənizli, Isparta, Kütahya, Tokat, Uşaq vilayətlərinin tamamında; Balıkesir vilayətinin Balya, Bigadiç, Dursunbey, İvrindi, Kepsut, Savaştepe və Sındırgı rayonlarında; Eskişehir vilayətinin Alpu, Beylikova, Çifteler, Günyüzü, Han, Mahmudiye, Mihalıççık, Seyitgazi və Sivrihisar rayonlarında; Konya vilayətinin Ahırlı, Akören, Akşehir, Beyşehir, Derbent, Doğanhisar, Hüyük, Ilgın, Kadınhanı, Seydişehir, Tuzlukçu, Yalıhüyük və Yunak rayonlarında; Manisa vilayətinin Şehzadeler, Yunusemre, Demirci, Gördes, Köprübaşı, Kula, Sarıgöl və Selendi rayonlarında xaşxaş əkini və cızılmamış xaşxaş kapsulu istehsalına icazə verilmişdir.
Xaşxaş Hansı İqlimdə Yetişir?
Xaşxaş bitkisi mülayim iqlimlərə üstünlük verən bir bitki növüdür və adətən günəşi və istiliyi sevir. Bitkinin ideal inkişaf şəraiti sərin yaz və mülayim yay aylarında təmin edilməlidir. İşıqlanma müddətinin uzun olduğu bölgələrdə və ya vegetasiya dövrü ərzində havanın açıq olduğu illərdə bitkinin kapsulundakı morfin nisbəti artır.
Çiçəkləmə prosesində yüksək temperaturlar və aşağı rütubət tozlanma problemlərinə yol aça bilər və toxum məhsuldarlığının düşməsinə səbəb ola bilər. Xaşxaş bitkisi ildə 600-700 mm yağıntıya ehtiyac duyur, bunun 300-400 mm-lik hissəsinin yetişmə dövründə olması ideal sayılır. Çiçəkləmədən sonra gələn yağıntılar xəstəliklərin yaranmasına və yayılmasına səbəb ola bilər.
Xaşxaş Bitkisinin Torpaq Tələbləri
Xaşxaş bitkisi ümumilikdə torpaq mövzusunda seçici olmayan bir bitki növüdür və demək olar ki, hər növ torpaqda yetişə bilər. Lakin, qumlu-gillicəli torpaqlar xaşxaş bitkisi üçün ən uyğun quruluşdadır. Bu torpaq növlərində homogen çıxış təmin edilə bilər və bitki rütubəti qoruyaraq sağlam bir inkişaf göstərə bilər. Ağır, gilli torpaqlarda kök inkişafı problemlərə yol aça bilər və cücərməyə mane ola bilər. Qumlu torpaqlarda su tutma qabiliyyəti aşağı olduğu üçün bitkinin sağlam böyüməsi üçün zəruri olan rütubətin qorunması çətindir. Bundan əlavə, qumlu torpaqlarda bitkilərin külək və yağıntı ilə qarşılaşma hallarına qarşı daha həssas olduğu unudulmamalıdır. Xaşxaşın məhsuldar şəkildə yetişə bilməsi üçün orta ağırlıqlı, allüvial və taban torpaqlarının seçilməsi uyğun olacaqdır.
Növbəli Əkin
Xaşxaş kənd təsərrüfatı praktikalarına bir sıra üstünlüklər qazandıran bir bitki kimi tanınır. Xaşxaşın torpağı yormaması, yarı nadasa keçməsinə şərait yaradır və tarlanı erkən tərk etməsi, daha sonra taxıl kimi digər məhsulların əkilməsinə imkan verir. Eyni zamanda çapa bitkisi olması, xaşxaşın öz yetişmə sahəsini alaq otlarından təmizləməsini və təmiz bir tarla saxlamasını təmin edir. Suvarma imkanı olmayan bölgələrdə xaşxaşın adətən nadasa əkildiyi və ardınca taxıllar kimi digər bitkilərin əkildiyi müşahidə edilmişdir. Bu kənd təsərrüfatı tətbiqləri torpaq idarəetməsi, xəstəlik nəzarəti və məhsuldarlıq baxımından davamlı kənd təsərrüfatını təşviq edə bilər.
Xaşxaş Nə Zaman Və Necə Əkilir?
Ölkəmizdə xaşxaş əkini adətən əl ilə səpmə üsulu ilə həyata keçirilir, lakin son vaxtlar toxumsəpən (mibzer) ilə əkin tətbiqləri də artmaqdadır. Toxumsəpənlə edilən əkində çıxışlar daha nizamlı olur, eyni zamanda çapalama və dərmanlama kimi kənd təsərrüfatı işlərində əhəmiyyətli dərəcədə işçi qüvvəsinə qənaət edilir. Əl ilə səpmə əkində toxumlar torpaq səthinə atıldıqdan sonra tapan, kol sürgüsü, diskaro və ya dırmıq kimi alətlərdən istifadə edilərək toxumun torpaqla qovuşması təmin edilir. Mexaniki əkində isə bu növ əməliyyatlara ehtiyac qalmır. Xaşxaş adətən ölkəmizdə payız aylarında əkilir; lakin qışda zərər gördüyü və ya qışın çox sərt keçdiyi bölgələrdə yaz aylarında da əkilə bilər. Payızlıq əkin vaxtı adətən regional fərqliliklər göstərsə də, ümumilikdə əkin sentyabr ayının ilk həftələrində həyata keçirilir. Yazlıq əkin isə martın sonu və aprelin əvvəlində edilir. Bu dövrlər xaşxaş bitkisinin uyğun şəraitdə böyüyüb inkişaf etməsini təmin etmək üçün üstünlük verilən zaman dilimləridir.
Xaşxaş Yetişdirilməsində Gübrələmə
Xaşxaş Yetişdirilməsində Suvarma
Xaşxaş əkinində uğurlu bir çıxış əldə etmək üçün torpaq hazırlığı böyük əhəmiyyət kəsb edir. Torpağın əkin öncəsində uyğun rütubət səviyyəsinə çatması və ya əkindən sonra kifayət qədər suyun torpağa verilməsi lazımdır. Bu məqsədlə, bəzi bölgələrdə əkin öncəsində tarlada salma suvarma üsulu seçilir və torpağın tav halına gətirilməsi təmin edilir. Həmçinin, xaşxaş bitkisinin su ehtiyacı payızlıq xaşxaş üçün 752 mm, yazlıq xaşxaş üçün isə 425 mm olaraq müəyyən edilmişdir. Payızlıq xaşxaş üçün tumurcuqlama dövründə bir dəfə suvarma, yazlıq xaşxaş üçün isə tumurcuqlama və çiçəkləmə dövrlərində cəmi iki dəfə suvarma kifayət edir. Quraq keçən yaz dövrlərində isə xaşxaş bitkisinin suvarılması tələb oluna bilər.
Xaşxaş Nə Zaman Və Necə Biçilir?
Xaşxaş bitkisinin kapsulları yetişdikdə, bu kapsullarda olan toxumlar pərdələr üzərində sıralanaraq kapsul dibinə tökülür. Yetişmiş kapsullar əl ilə silkələndikdə aydın bir səs çıxarır. Lakin bir bitki və ya tarla daxilindəki bütün kapsullar eyni vaxtda yetişmədiyi üçün, biçin (hasat) zamanını müəyyən etmək üçün adətən ən altdakı kapsullara diqqət yetirmək lazımdır. Kapsulların açıq və ya qapalı olması bitkinin bir xüsusiyyətini əks etdirir; lakin yetişmiş kapsulların yığılmaması və həddindən artıq quruması halında belə açılma müşahidə oluna bilər. Bu səbəbdən biçin vaxtının yaxşı müəyyən edilməsi vacibdir, əks halda toxum tökülməsi və məhsuldarlıq itkisi baş verə bilər. Biçin zamanı kapsullar saplarından qırılaraq toplanır. Toplanan kapsullar daha sonra kapsul qırma maşınından keçirilir və ya taxta toqmaqlar istifadə edilərək kapsul ilə toxum ayrılır. Biçin zamanı kapsulların cızılmamasına və tozlanmamasına diqqət edilməlidir, çünki bu vəziyyət toxum keyfiyyətinə təsir edə bilər.
1 Dönümdən Nə Qədər Xaşxaş Çıxır?
Xaşxaş məhsuldarlığı, bir dönüm ərazidən alınan miqdar bir sıra amillərdən asılı olaraq dəyişiklik göstərə bilər. Bu amillər arasında iqlim şəraiti, torpaq növü və keyfiyyəti, istifadə olunan gübrələmə üsulları, suvarma rejimi, xəstəlik və zərərvericilərə nəzarət, əkin vaxtı kimi faktorlar yer alır. Ümumilikdə, uyğun kənd təsərrüfatı tətbiqləri ilə bir dönüm ərazidən 200-dən 500 kiloqrama qədər xaşxaş alına bilər.
Kategoriler
