Tüm Yazılar
Düvə nədir? Düvə nəyə deyilir?
Düvə termini heyvandarlıq sektorunda tez-tez istifadə olunan və gənc dişi iribuynuzlu heyvanları ifadə edən bir termindir. Bu heyvanlar buzovluq dövrünü keçmiş, lakin cinsi yetkinliyə çatmamış, gənclik mərhələsindəki iribuynuzluları əhatə edir. Düvələr adətən süd və ya ət istehsalı məqsədilə yetişdirilir və sağlam bir böyümə prosesindən keçmələri gələcəkdə keyfiyyətli məhsul əldə etmək adına kritik bir əhəmiyyətə malikdir. Düvə yetişdiriciliyi qidalanma, sağlamlıq nəzarəti və uyğun sığınacaq şəraitləri kimi amillərə dayanır. Bu gənc dişi iribuynuzluların diqqətlə yetişdirilməsi heyvandarlıq sənayesində məhsuldarlığı və keyfiyyəti artırır.
Düvə nədir?
Düvə heyvandarlıq terminologiyasında dişi bir buzovun balası olmadan böyüdüyü mərhələni təmsil edən bir termindir. Buzovluq dövrünü keçmiş, lakin hələ doğum etməmiş gənc dişi iribuynuzlular düvə adlandırılır. Düvə ilk doğumunu reallaşdırdıqdan sonra “inək” olaraq adlandırılmağa başlanır. Daha ətraflı bir izaha keçəcək olsaq, buzovlar doğulduqdan sonrakı 0-6 aylıq müddətdə cinsiyyət fərqi qoyulmadan “buzov” adlandırılır. 6 aydan 15 aylıq olana qədər olan müddətdə isə cinsiyyətindən asılı olmayaraq iribuynuzlu heyvan balalarına “dana” deyilir. Lakin 15 aylıqdan sonra dişi balalara “düvə“, erkək balalara isə “tosun” deyilir. Düvə ilk doğumunu reallaşdırdıqdan sonra inək statusuna keçir. Bu halda doğum etmiş 2 yaşdan yuxarı dişi heyvana “inək” deyildiyi halda, erkəyinə isə “buğa” adı verilir.
Düvə neçə aylıq olur?
Düvə adətən doğum etməmiş, balası olmayan dişi iribuynuzlu və ya inək olaraq adlandırılır. Düvələr adətən 12 aydan başlayaraq doğum edənə qədər bu kateqoriyaya daxil edilir. Yəni düvə termini gənc dişi iribuynuzluların doğum etmədən əvvəlki dövrünü əhatə edir. Düvə doğum etməyə başladıqda isə “inək” adlandırılır. Bu proses iribuynuzluların çoxalma dövründəki vacib bir mərhələdir.
Düvə nəyə deyilir?
Düvə nəyə deyilir sualı adətən maraq doğuran bir mövzudur və iribuynuzlu heyvanlar arasında tez-tez eşidilən bir termindir. Düvə xüsusilə süd istehsalı üçün istifadə edilən dişi iribuynuzlu heyvanları ifadə edir. Bu heyvanlar 1-2 yaş arasında olub boğaz olmayan dişilərdir. Düvə adlandırılan bu heyvanların əti ümumiyyətlə digər iribuynuzlu heyvanlara nisbətən daha yumşaq və yağlıdır. Lakin düvələrin həddindən artıq kəsilməməsi vacibdir, çünki nəsillərin davamlılığı üçün bu heyvanların kəsiminə diqqət yetirilməlidir. Türk Dil Qurumu (TDK) lüğət mənası ilə düvə, hələ buğa olmamış, 1-2 yaşlarındakı dişi iribuynuzluları təmsil edir.
Dana ilə düvə arasındakı fərq nədir?
Dana və düvə iribuynuzlu heyvanlar arasındakı yaş və cinsiyyət fərqinə əsaslanan iki fərqli anlayışdır. Ümumiyyətlə 6 ilə 15 aylıq arasındakı gənc iribuynuzlu heyvanlara “dana” deyilir. Bu müddətdə cinsiyyət fərqi qoyulmadan həm dişi, həm də erkək balalara bu ad verilir. Lakin 15 aylıq müddəti keçdikdən sonra dişi olan gənc heyvana “düvə” deyilməyə başlanarkən, erkək bala “tosun” olaraq adlandırılmağa başlanır. Yəni dana kəlməsi gənc iribuynuzlu heyvanları ümumi şəkildə ifadə edərkən, düvə və tosun bu gənc heyvanların cinsiyyətlərinə görə müəyyənləşən terminlərdir.
Düvənin xüsusiyyətləri nələrdir?
Düvə iribuynuzlu heyvanların müəyyən bir yaş aralığındakı dişi fərdlərini ifadə edir. Düvələrin xüsusiyyətləri aşağıdakı kimidir:
Yaş Aralığı: Düvələr adətən 1-2,5 yaş arasındakı dişi iribuynuzluları əhatə edir. Bu dövrdə doğum etməmiş olmaları vacib bir xüsusiyyətdir.
Doğum və İnəklik: Düvə doğum etdikdə inək halına gəlir. Doğumdan əvvəl düvə, doğum etdikdən sonra isə inək adlandırılır.
Buzov Vermə Qabiliyyəti: Heyvanın düvə adlandırılması üçün doğulduğu gündən etibarən adətən ən azı 2 il keçmiş olmalıdır. Doğum etdikdən sonra buzov vermə qabiliyyəti müəyyənləşir.
Qulluq və Diqqət: Doğum etdikdən sonra düvələrin və doğulan buzovun diqqətli bir qulluğa ehtiyacı var. Bu prosesdə sağlam inkişaf üçün uyğun qidalanma və baytarlıq xidmətləri vacibdir.
Ət və Süd İstehsalı: Düvələr adətən ət və süd istehsalı baxımından vacibdir. Yaxşı genetik quruluşa malik düvələr keyfiyyətli ət və süd istehsalına töhfə verə bilər.
Düvələrin xüsusiyyətləri heyvan yetişdiriciliyi və fermerlikdə seçim edərkən nəzərə alınan vacib amillərdir. Bu xüsusiyyətlər heyvanların sağlamlığı, məhsuldarlığı və ferma idarəçiliyi baxımından həlledici ola bilər.
Damazlıq düvə nədir?
Damazlıq düvə anlayışı dişi iribuynuzluların 12 aydan doğum edənə qədər olan müddətdəki damazlıq dövrünü ifadə edir. Bu prosesdə düvələrin düzgün qidalanması gələcək dövrlərdə ət və süd istehsalına müsbət təsir göstərə bilər. Damazlıq düvə ilə bağlı bəzi əsas terminlər aşağıdakılardır:
Düvə: Doğum etməmiş və ya balası olmayan gənc inəklərə verilən addır.
Tosun: 15-24 ay arasındakı cinsiyyəti erkək olan inək (iribuynuzlu) balalarına deyilir.
İnək: 2 yaşından etibarən dişi iribuynuzlulara verilən addır.
Bu terminlər iribuynuzlu heyvandarlıqda müəyyən yaş qruplarını ifadə edir və hər birinin xüsusi qulluq və qidalanma ehtiyacları vardır. Damazlıq düvələrin düzgün şəkildə idarə olunması sağlam və məhsuldar bir heyvan yetişdirmə prosesinin təməlini qoyur.
Damazlıq düvə necə seçilir?
Damazlıq düvə seçimi heyvandarlıq sektorundakı şəxslər üçün olduqca vacibdir, çünki bu, düvələrin daha məhsuldar olmasını təmin edən bir sıra xüsusiyyətləri əhatə edir. Yüksək ət və süd məhsuldarlığına malik düvələrin fiziki xüsusiyyətlərini bilmək heyvandarlıq sektorundakı şəxslərin üstünlük əldə etmələrini mümkün edir. Bəs damazlıq düvə necə seçilir və nələrə diqqət edilməlidir?
Damazlıq düvələrin qiymətləndirilməsi adətən aşağıdakı kriteriyalara dayanır:
- Bədən dərinliyi
- Sağrı hündürlüyü
- Sağrı genişliyi
- Dırnaq quruluşu
- Arxa ayaq quruluşu
- Sağrı meyli
- Əzələ inkişafı
Bu kriteriyalar damazlıq düvə seçimi üçün vacib qiymətləndirmə ünsürləridir. Ət və süd məhsuldarlığına malik düvələrin müəyyən xüsusiyyətlərə malik olması gözlənilir:
- Uzun və dərin bədən quruluşu yüksək sağrı hündürlüyünü göstərir.
- Həddindən artıq bədən dərinliyi yemdən daha yaxşı yararlanma qabiliyyətinə işarə edir.
- Sağrı meylinin yüngülcə geriyə doğru olması doğumun daha rahat olmasına kömək edir.
- Sağrı genişliyi doğumun asan həyata keçirilməsi üçün vacibdir.
- Geniş bir sinə quruluşu damazlıq düvə üçün zəruridir.
Bu xüsusiyyətlər məhsuldar damazlıq düvələrin müəyyən edilməsində böyük əhəmiyyətə malikdir.
Düvələrin qulluğu və bəslənməsi
Danaların və düvələrin məhsuldar buğa və ya inəklər ola bilmələri üçün effektiv bir qulluq və bəslənmə proqramı tətbiq edilməlidir. Buzovlar xüsusilə potensial bir məhsuldarlıq mənbəyidir və düzgün qulluq ilə yetişdirildikdə gələcək dövrlərdə məhsuldar ola bilərlər. Qulluq və bəslənmə mövzusunda diqqət yetirilməli olan vacib məqamlar vardır. Damazlıq erkək danalar xüsusi bir qulluq və bəsləmə proqramına alınmalıdır. Qəssablıq (kəsimlik) üçün istifadə ediləcək digər erkək heyvanlar isə ayrı bir kökəltmə proqramına tabe tutula bilər. Dişi buzovlardan damazlıq olaraq seçiləcək olanlar qüvvətli, canlı, sağlam, düzgün bədənli və yumşaq dərili olanlar arasından seçilməlidir. Buzovlara dörd aylığa qədər buzov böyütmə yemi verilə bilər, daha sonra qarışıq yem ilə bəslənmələri mümkündür. Bu bəsləmə proqramında hər 100 kilo canlı çəkiyə gündə yarım kilo keyfiyyətli yem istifadə edilməlidir. Bundan əlavə, keyfiyyətli çəmən otu və quru ot kimi təbii qidalar da əlavə edilməlidir. Buzovlar beşinci və altıncı aylarda sürətli bir böyümə dövrü keçirirlər. Gündə təxminən 750 qram canlı çəki artımı qazanırlar. Bu prosesdə zülalla zəngin yemlərlə dəstəklənmələri vacibdir. Yay aylarında, xüsusilə otlaq imkanı olan yerlərdə, damazlıq dişilərin altıncı aydan sonra otlaqda bəslənməsinə üstünlük verilə bilər. Bu dövrdə heyvanlar gündə 15-20 kilo otlaq otu istehlak edərək ehtiyaclarını qarşılamış olurlar.
OTLAQ KEYFİYYƏTİ AŞAĞIDIRSA: Ot keyfiyyəti aşağı olan otlaqda otladılan danaların günlük qidalanmasına gündə bir kilo qarışıq yem əlavə edilməlidir.
OTLAQ YOXDURSA: Otlaq imkanı olmayan müəssisələrdə gənc damazlıqların bəslənməsinə xüsusi diqqət yetirilməlidir. Konsentrat yemlə yanaşı, keyfiyyətli quru ot və quru yonca kimi yemlər istifadə edilməlidir. Gündə yarım ilə iki kilo arasında konsentrat yem verilə bilər. Otlaqda və ya axırda bəslənmələrindən asılı olmayaraq, danalara mineral maddə və duz təmin edilməlidir. Mineral qarışığı istifadə edilə bilər və ya daxilində müxtəlif minerallar olan yalayıcı daş qarşılarına qoyula bilər.
Yeni inkişaf edən erkək və dişi danaların ayrı saxlanılması lazımdır: Altıncı aydan sonra cinsi yetkinliyə çatan erkək danaların dişilərlə eyni sahədə olmamasına diqqət göstərilməlidir. Erkək danalar dişilərin üzərinə aşmağa çalışa bilər və bəzi dişilər boğaz qala bilər. Bu vəziyyət istənməyən hamiləliklərə yol aça bilər. Bu səbəbdən erkək və dişi danaların ayrı sahələrdə saxlanılması vacibdir.
BİR YAŞINDAKILARIN BƏSLƏNMƏSİ
İlk il gənc iribuynuzlulara konsentrat yem verməyə davam edilir. Bu gənc heyvanlar kobud yemi asanlıqla həzm edə bilmirlər, bu səbəbdən qidalı yemlərə üstünlük verilir. Mövcud yem mənbələrinə görə quru çəmən otu ilə çəmən silajı və ya quru çəmən otu ilə yemlik çuğundur və ya quru çəmən otu ilə qarğıdalı silajı və çəmən silajı kombinasiyaları kimi yemləmələr edilə bilər. Bu yemlərə mineral qarışığı əlavə etmək də vacibdir.
DÜVƏLƏRİN QULLUĞU
Danaların yalnız yaxşı bəslənməsi kifayət deyil, eyni zamanda yaxşı bir qulluq da lazımdır. Dırnaqları təmiz və quru saxlanılmalıdır. Altına bol miqdarda təmiz döşənək materialı səpilməlidir. Danalar üçün ən uyğun axır temperaturu 10-18 dərəcə arasındadır. 4-8 aylıqkən Brusella peyvəndi edilməlidir.
Hamımızın ümumən bildiyi kimi, yeni doğulmuş iribuynuzluya “buzov” adını veririk. 6-12 aylıq olanlara “dana,” bir yaşını keçmiş, lakin doğum etməmiş dişi iribuynuzlulara “düvə” deyilir. İlk buzovuna boğaz olan iribuynuzlulara “boğaz düvə” adı verilir. Boğaz düvə doğub süd verməyə başladıqda isə “inək” olur. Düvə ikən yaxşı bir qulluq və şüurlu bəsləmə ilə balası və süd məhsuldarlığı yüksək olan bir inək halına gəlir. Bu səbəbdən düvəlik dövründə sağlam bir qulluq və bəsləmə vacibdir. Keyfiyyətli quru yonca, quru ot və silaj düvələrin bəslənməsində kritik rol oynayır. Qarğıdalı silajı ilə bəslənən düvələrin kalsium və fosfor ehtiyacları ayrıca qarşılanmalıdır. Yaxşı bəsləmə tətbiq edərkən diqqət yetirilməli olan digər vacib məqam düvələri həddindən artıq yağlandırmamaqdır. Düvələrə həddindən artıq miqdarda yüksək zülallı konsentrat yemlər verməkdən qaçınılmalıdır. Həddindən artıq bəsləmə vəziyyətində düvələrin yumurtalıqları və məmə toxumaları yağlana bilər, bu da düvələrin boğaz qalma qabiliyyətlərini azalda bilər və ya sonsuzluğa səbəb ola bilər, eyni zamanda süd məhsuldarlığına da mənfi təsir göstərə bilər.Düzgün qulluq və bəslənmə proqramları ilə danalar və düvələr sağlam bir inkişaf göstərir və məhsuldar birer heyvan halına gəlirlər. Lakin yanlış bəslənmə proqramları istifadə edildikdə mənfi nəticələr alına bilər.
Erkək düvə olurmu?
Xeyr, “düvə” termini dişi iribuynuzluları ifadə edir. Dişi iribuynuzlular doğum etməmiş və ya balası olmayan gənc inəklərdir. Erkək iribuynuzlular üçün istifadə edilən termin adətən “tosun” olaraq bilinir. Tosunlar 15-24 ay arasındakı erkək iribuynuzluları təmsil edir. Bu səbəbdən “erkək düvə” termini düzgün bir tərif deyil.
Qurbanda düvə kəsilərmi?
Heyvandarlıqda çoxalma üçün vacib bir mənbə olan düvələrin qurbanlıq olaraq kəsilib-kəsilməməsi mövzusu böyük bir müzakirə yaradır. Kənd Təsərrüfatı və Meşə Təsərrüfatı Nazirliyi düvələrin çoxalma potensialı səbəbindən qurbanlıq olaraq kəsilməsini qadağan edərkən, bu mövzuda effektiv bir nəzarətin təmin edilə bilməməsi problem təşkil edir. Sektor nümayəndələri keyfiyyətli bir düvənin dəyərinə görə kimsənin onu qurbanlıq olaraq kəsməyəcəyini bildirərkən, aşağı keyfiyyətli düvələrin isə qadağaya baxmayaraq kəsilə biləcəyini və bu vəziyyətin qarşısını almağın çətin olduğunu ifadə edir.
Düvə ətimi, yoxsa dana ətimi?
Dana əti ilə düvə əti arasında seçim edərkən hansı ətin üstün tutulacağı şəxsi zövqlərə və yemək reseptlərinə bağlı olaraq dəyişə bilər. Dana əti adətən daha gənc heyvanlardan əldə edildiyi üçün daha yumşaq və sulu ola bilər. Digər tərəfdən, düvə əti adətən daha yaşlı heyvanlardan gəlir və buna görə də daha intensiv bir dada və toxumaya malik ola bilər. Yemək bişirərkən hansı ətin istifadə ediləcəyi reseptə və şəxsi üstünlüklərə bağlı olaraq dəyişiklik göstərə bilər.
Kategoriler
Etiketler
Yorumlar