Tüm Yazılar
Şəkər çuğunduru necə yetişdirilir?
Şəkər çuğunduru necə yetişdirilir, şəkər çuğunduru yetişdirilməsi həm ölkəmiz, həm də dünya üçün kənd təsərrüfatına əsaslanan sənaye istehsalında strateji əhəmiyyətə malikdir. Şəkər çuğunduru, şəkər başda olmaqla bir çox məhsulun xammalını təşkil edir.
Şəkər çuğunduru, dərininə kök salan bir bitki olaraq, torpağın dərindən yumşaldılmış olmasını tələb edir. Əks halda köklər səthə yaxın qala bilər, qismən haçalanar, kifayət qədər böyüyüb inkişaf edə bilməz və çuğundurun məhsuldarlığı ilə texnoloji keyfiyyəti aşağı düşər. Torpaq hazırlığı, ön bitki yığımından dərhal sonra saplağın bioloji olaraq parçalanmasını təmin etmək məqsədilə yay sonu və payız yağışlarını torpaqda saxlamaq üçün anızın 7-10 sm dərinliyində pozulması ilə başlayır. Ağır tərkibli torpaqlarda, sıxlaşmış kotan alt qatını qırmaq üçün İyul-Oktyabr ayları arasında 4-5 ildə bir 50-60 sm dərinliyində və 90 sm enində paxlava dilimi şəklində dərin yumşaldıcı (dipqazan) çəkilir.
Şəkər çuğunduru yetişdirilməsində payızda dərin şumlanma, əsas gübrənin qarışdırılması, çoxillik alaq otlarının məhv edilməsi, yaxşı bir toxum yatağı hazırlığı və torpağın uyğun nəmliyə gəlməsi üçün mütləq edilməlidir. Yazda torpaq hazırlığında, toxum yatağındakı strukturu qorumaq və kapilyar torpaq strukturunu pozmamaq üçün torpaq, toxum səpin dərinliyindən daha dərindən işlənməməlidir.
Şəkər çuğunduru harada yetişdirilir
Egey bölgəsinin daxili qərb hissəsində yerləşən Afyon, Uşak və Denizli illərində, eyni zamanda sahil bölgəsində yerləşən İzmir və Aydın şəhərlərində şəkər çuğunduru yetişdirilir. Daxili Anadolu bölgəsində isə Konya, Karaman, Yozgat, Eskişehir, Ankara illərində şəkər çuğunduru istehsalı həyata keçirilir. Aralıq dənizində Antalya, Burdur; Mərmərə bölgəsində Bursa; Şərqdə Elazığ, Kars, Van; Qərbi Qaradənizdə Kastamonu ilində şəkər çuğunduru istehsalı aparılır.
Şəkər çuğunduru səpini
Türkiyə, iqlim şəraiti səbəbindən yalnız şəkər çuğundurundan istehsal edən bir neçə ölkədən biridir. Dünya miqyasında 55 ölkədə şəkər çuğunduru istehsal olunur və Türkiyə, %6,2-lik payı ilə Rusiya, Fransa, ABŞ və Almaniyanın dərhal arxasında, beşinci yerdə qərarlaşır. FAO 2017 məlumatlarına görə Türkiyədə şəkər çuğunduru səpin sahəsi 287461 ha-dır.
Şəkər çuğunduru istehsalı, Mərkəzi Anadoluda mart ayının ortalarından etibarən, torpağın 0-5 sm dərinliyindəki temperatur müntəzəm olaraq 5-7 °C və üzərinə çıxdıqda səpinə başlanır. Dərmanlanmış çılpaq və ya örtülmüş genetik monoqerm toxumlar, sıra arası məsafə 45 sm və torpaq dərinliyi 2-4 sm olacaq şəkildə traktorun irəliləmə sürəti 4-4,5 km/saat olaraq tənzimlənərək səpin maşını (mibzer) ilə səpilir və sıra üzərində 22-28 sm məsafədə seyrəldilir.
Şəkər çuğunduru qulluğu
Səpindən sonra təxminən 1,5-2 ay ərzində tarlanın səthi açıq saxlanılır və bu müddət ərzində alaq otlarının inkişafının qarşısını almaq məqsədilə işçi və traktor çapaları istifadə olunur və ya alaq otlarına qarşı dərmanlama aparılır. Yüksək kök məhsuldarlığı ilə yanaşı, yer, tarla, il və yetişmə şəraitindən asılı olaraq sıralar üzərində müntəzəm paylanma ilə yığım aparılır, bitki sıxlığı 7.000-9.000 bitki/da arasında dəyişir.
Şəkər çuğundurunun suvarılması
Şəkər çuğunduru, yüksək su tələbatına malik bir bitki olub yalnız kifayət qədər yağıntı və müntəzəm suvarma şəraitində yüksək miqdarda şəkər istehsal edə bilər. Suvarma, bitkilərin su tələbatına uyğun olaraq ən tez 8-10 yarpaqlı dövrdə başlayır. Mərkəzi Anadolu bölgəsində illik su istehlakı, Aprel ayında 60 mm, May ayında 90 mm, İyun ayında 180 mm, İyul ayında 270 mm, Avqust ayında 270 mm, Sentyabr ayında 180 mm və Oktyabr ayında 75 mm olmaqla cəmi 1125 mm-dir. Bu miqdarın 300-460 mm-i illik yağıntı ilə, 665-825 mm-i isə suvarma ilə qarşılanır.
Yüksək məhsuldarlıq və keyfiyyət üçün şəkər çuğunduru yetişdirilməsində düzgün suvarma ən vacib amildir. Bunun üçün ağıllı suvarma sistemlərindən istifadə etmək olduqca əhəmiyyətlidir. Bu barədə ətraflı məlumatı aşağıdakı məzmunumuzdan əldə edə bilərsiniz:
Şəkər çuğundurunun gübrələnməsi
Şəkər çuğunduru qidalanmasında əsas qida maddələri olan azot (N), fosfor (P2O5) və kalium (K2O) böyük əhəmiyyətə malikdir. Tarlanın məhsuldarlığını saxlaya bilməsi və artıra bilməsi üçün bu əsas qida maddələri ilə dəstəklənməlidir. Planlaşdırılan azotun yarısı ilə üçdə ikisi toxum yatağı hazırlığından bir neçə gün əvvəl dırmıq altına verilir, qalan azotun bir üçdə biri ilə yarısı isə bitki 4 həqiqi yarpaq mərhələsində olarkən üst gübrə olaraq tətbiq edilir. Fosforlu gübrənin üçdə ikisi və kaliumun tamamı payızda şumdan əvvəl kotan altına səpilir. Təmiz halda, dekara 14-18 kq azot, 11-14 kq fosfor və 4-6 kq kalium verilə bilər.
Şəkər çuğunduru yığımı
Mərkəzi Anadolu bölgəsində şəkər çuğunduru səpindən etibarən 180-185 gün sonra yığım yetkinliyinə çatır. Əllə və ya maşınla aparılan yığım prosesindən sonra, təmizlənmiş çuğundurlar müəyyən edilmiş proqram daxilində Zavod Mərkəzi və ya bölgə tərəzilərində təhvil verilir.
Şəkər çuğunduru yetişdirilməsinin faydaları
Şəkər çuğunduru yetişdirilməsi, Türkiyə iqtisadiyyatına mühüm töhfə verir. Bu töhfələri aşağıdakı kimi ümumiləşdirmək mümkündür:
- Türkiyədə istifadə olunan gübrələrin %10-u şəkər çuğunduru əkinçiliyində istifadə olunur.
- Bir dönüm şəkər çuğundurunun fotosintez yolu ilə havaya verdiyi oksigen, 6 nəfərin bir ildə istehlak etdiyi oksigen miqdarına bərabərdir və 1 dönümlük meşə sahəsindən 3 qat daha çox oksigen istehsal edir. Bu səbəbdən ekoloji təmiz bir kənd təsərrüfatı sənayesi olan şəkər çuğunduru əkinçiliyi, zəruri bir fəaliyyət kimi önə çıxır.
- Bir dönüm şəkər çuğunduru istehsalı, təxminən 10 işçi qüvvəsi məşğulluğu təmin edir. Hər il 350 min ailə şəkər çuğunduru əkinçiliyi ilə məşğul olur və zavodlarda da 25 min nəfərə iş imkanı təqdim edir.
- Sənaye bitkiləri arasında təmin etdiyi əlavə dəyər baxımından ikinci yerdədir.
- Şəkər çuğundurundan sonra əkilən taxıl bitkilərində %20 məhsuldarlıq artımı təmin edir.
- İldə təxminən 25 milyon ton daşıma həcmi yaradaraq nəqliyyat sektoru üçün böyük bir bazar formalaşdırır.
Kategoriler
Etiketler
Yorumlar