Tüm Yazılar
Su Çirkliliyi Nədir? Necə Qarşısı Alınır?
Su çirkliliyi, su mənbələrinin daxilinə kənar, zərərli və ya istənməyən maddələrin daxil olması nəticəsində suyun keyfiyyətinin düşməsi vəziyyətidir. Artan əhali, iqlim dəyişiklikləri və davamlı olmayan su idarəçiliyi təcrübələri, bir çox bölgədə su mənbələrinin azalmasına və mövcud su mənbələrinin çirklənməsinə səbəb olur. Bu vəziyyət, kənd təsərrüfatı, sənaye, enerji istehsalı və insanların əsas ehtiyacları kimi bir çox sektora təsir edir. Suyun qiymətini anlamaq və əlimizdəki su mənbələrini daha düzgün şəkildə istifadə etmək, davamlı bir gələcək üçün vacibdir. Suya qənaət edən texnologiyaların mənimsənilməsi, kənd təsərrüfatı suvarılmasında səmərəli üsulların istifadə edilməsi, sənaye tullantı sularının daha effektiv şəkildə təmizlənməsi və şüurlu su istehlakı vərdişlərinin yayğınlaşdırılması, su qıtlığının azaldılmasına və əlimizdəki təmiz su mənbələrinin daha səmərəli istifadə edilməsinə kömək edə bilər.
Türkiyədə Təmiz Su Mənbələrinin Vəziyyəti
Ölkəmizdə illik yağıntı ortalaması 643 mm olaraq reallaşır və bu yağıntının su olaraq qarşılığı 501 milyard m3-dür. Lakin müxtəlif səbəblərdən itən su miqdarı, istifadə edilə bilən xüsusiyyətdəki suyun 234 milyard m3-nə çatır. Texniki və iqtisadi olaraq istehlak edilə biləcək yeraltı və yerüstü su miqdarı isə 112 milyard m3 olaraq müəyyən edilmişdir. Bu suyun 95 milyard m3-nün ölkə daxilindəki çaylardan, 3 milyard m3-nün xaricdən gələn çaylardan və 14 milyard m3-nün yeraltı suyundan təmin edilə biləcəyi proqnozlaşdırılır. Nəticə olaraq, istifadə edilə bilən su mənbələrinin məhdud olduğu bu dövrdə, məhdud su mənbələrimizdən ən effektiv şəkildə istifadə etməliyik. Sanılanın əksinə ölkəmiz, adambaşına düşən istifadə edilə bilən su varlığı indeksinə görə, su kasıbı ölkələr arasında yer alır. Mövcud su potensialımızın təxminən %70-lik bir hissəsini kənd təsərrüfatı sektorunda istifadə edirik. Kənd təsərrüfatı sektorundan təmin ediləcək %1-lik qənaət, sənaye sektorunda və məişət istifadəsində böyük ölçüdə dəyişikliklərə yol aça bilər.
Su Çirkliliyi Nədir?
Su çirkliliyi, su mənbələrinin daxilinə kənar, zərərli və ya istənməyən maddələrin daxil olması nəticəsində suyun keyfiyyətinin düşməsi vəziyyətidir. Su çirkliliyi, müxtəlif mənbələrdən qaynaqlanan üzvi və qeyri-üzvi maddələrin, mikrobların, ağır metalların, kimyəvi tullantıların və digər çirkləndiricilərin su sistemlərinə qarışması ilə baş verir. Bu çirkləndiricilər adətən sənaye fəaliyyətləri, kənd təsərrüfatı təcrübələri, məişət tullantıları, mədənçilik, enerji istehsalı və ətraf mühitlə qarşılıqlı təsir kimi müxtəlif insan fəaliyyətlərindən qaynaqlanır. Bu problem gölləri, çayları, axar suları, yeraltı suları və dənizləri təsir edə bilər. Bu çirkləndiricilər, su ekosistemlərinə, içməli su mənbələrinə, kənd təsərrüfatı sahələrinə və insan sağlamlığına zərər verə bilər. İçməli su təminatı çətinliklərinə, su ekosistemlərində pozulmalara, balıq və digər su orqanizmlərinin sağlamlığında zərərə, suvarma suyu keyfiyyətinin düşməsinə və iqtisadi itkilərə səbəb ola bilər.
Su Çirkliliyinin Səbəbləri Nələrdir?
Su çirkliliyinin mürəkkəbliyi və geniş miqyası, müxtəlif mənbələrdən qaynaqlanan bir sıra amillərin bir araya gəlməsi ilə izah edilə bilər. Bu kontekstdə, su çirkliliyinin yaranmasında təsirli olan əsas səbəblər şunlardır:
- Kənd təsərrüfatında şüursuz istifadə edilən kimyəvi gübrələr: Kənd təsərrüfatı sahələrində istifadə edilən kimyəvi gübrələr, suya qarışaraq su çirkliliyinə səbəb ola bilər. Bu gübrələrin həddindən artıq istifadəsi, suların nitrat və fosfat kimi qida maddələri ilə həddindən artıq yüklənməsinə yol aça bilər.
- Həşəratlar və bitkilər üçün istifadə edilən dərmanlar: Kənd təsərrüfatı dərmanları, su sistemlərinə sızaraq su çirkliliyinə səbəb ola bilər.
- Təkrar emalı olmayan və təbiətdə parçalanmayan tullantılar: Plastik kimi təkrar emal edilə bilməyən tullantılar, su çirkliliyinə yol aça bilər.
- Sənaye ağır metalları: Qurğuşun, civə, kadmium kimi metallar su orqanizmlərinə zərər verə bilər.
- Fabriklərdən filtr edilmədən buraxılan zərərli qazlar: Sənaye müəssisələrindən qaynaqlanan tullantıların filtr edilmədən və ya qeyri-kafi filtr edilərək təbiətə buraxılması, su çirkliliyini artıra bilər.
- Tullantı müəssisələrində ayrışdırılmadan sulara buraxılan kanalizasiya tullantıları
- Səhv istifadə edilən tullantı sahələri: Tullantıların nizamsız saxlanıldığı və ya nəzarətsiz tullantı sahələri, sulara sızaraq çirklənməyə yol aça bilər.
- Qlobal istiləşmə səbəbiylə su ekosisteminin dəyişməsi
- Gəmi və qayıq kimi dəniz nəqliyyat vasitələrinin yanacaq istehlakı: Dənizlərdə neft sızıntılarına və su çirkliliyinə səbəb ola bilər.
Su Çirkliliyinin İnsan Sağlamlığına Və Ətraf Mühitə Təsirləri Nələrdir?
Su Çirkliliyi Necə Qarşısı Alınır?
Su çirkliliyi ilə mübarizədə müxtəlif strategiyalar istifadə edilərək su mənbələrinin qorunması və təmizlənməsi hədəflənir. Bu strategiyalara nümunə olaraq ekoloji tənzimləmələr, su təmizləmə sistemləri, tullantıların idarə edilməsi, davamlı su istifadəsi və cəmiyyət şüurunun artırılması kimi tədbirlər daxildir. Hər bir fərdin ortaq bir anlayışla üzərinə düşən vəzifəni yerinə yetirərək su çirkliliyi ilə mübarizəyə töhfə verməsi mümkündür. Su çirkliliyini nəzarət altına almağın effektiv yollarından biri, su istehlakını minimum səviyyəyə endirməkdir. Duş müddətinin mümkün qədər azaldılması, diş fırçalayarkən suyu açıq qoymamaq, təraş olarkən suyun minimum səviyyədə istifadə edilməsi kimi gündəlik həyatda sadə şəkildə tətbiq edilə bilən amma effektiv yollar olduqca vacibdir.
Həmçinin mətbəxdə çanaq vasitəsilə suya qarışan maddələrə diqqət yetirilməlidir. Su çirkliliyinin məişət səbəblərindən biri də çanağa tökülən yağlardır. Çanaq vasitəsilə gedən suyun təkrar emal edilə bilməsi mümkün ikən yağların bu yolla atılması suyu tamamilə funksiyasız bir hala gətirir. Yağların toplanması və tullantı yağ müəssisələrinə göndərilməsi problemi önləyə biləcək bir həlldir. Evdən kənar görülə biləcək tədbirlərə baxdıqda, ən çox su istehlak edilən sahə olan kənd təsərrüfatı sahələri gəlir. Kənd təsərrüfatı sahələrində isə təzyiqli suvarma sistemlərinin və suvarmada avtomatlaşdırma sistemlərinin istifadə edilməsi, suyu ən səmərəli şəkildə istifadə etməyimizə imkan verir. İstəsəniz ağıllı suvarma sistemlərinin təşviqi haqqında; https://esular.com/akilli-sulama-sistemlerinin-desteklenmesi və https://esular.com/kirsal-kalkinma-destekleri-kapsaminda-bireysel-sulama-sistemlerinin-desteklenmesi yazılarımızı ziyarət edə bilər, daha ətraflı məlumat üçün zəng edə bilərsiniz. Qısacası bunlar və bənzəri üsullar ilə su çirkliliyinin qarşısını ala bilər və gələcək nəsillərə daha yaxşı bir dünya qoya bilərik.
Kategoriler
Etiketler
Yorumlar