Tüm Yazılar
Noxud Yetişdirilməsi Necə Edilir?
Noxud yetişdirilməsi, kənd təsərrüfatı sahəsində mühüm yer tutur və bir çox ölkədə kommersiya miqyasında həyata keçirilir. Paxlalı tərəvəzlər arasında fərqlənən noxud, insan bəslənməsində mühüm yerə malikdir. Yüksək zülal və karbohidrat tərkibi ilə qidalıdır və A, B və D vitaminləri ilə zəngindir. Noxudun müxtəlif növləri mövcuddur, bunlar arasında ən çox tanınanlar alçaqboylu və dirək noxud növləridir. Alçaqboylu noxud yaşıl yarpaqları ilə torpağı örtərək yayılır, dirək noxudu isə dırmanaraq dəstək axtarır. Noxud növlərinin bəziləri yalnız dənələri ilə istehlak edildiyi halda, bəziləri qabıqları ilə birlikdə yeyilə bilər. Həmçinin həm təzə, həm də qurudulmuş və ya konservləşdirilmiş şəkildə istehlak edilə bilər ki, bu da onu il boyu əlçatan bir tərəvəz edir.
Noxud Harada Yetişir?
Noxud dünya miqyasında ən çox Rusiya, Kanada və Çin kimi ölkələrdə yetişdirilir. Türkiyə isə noxud istehsalında dünya miqyasında altıncı yerdədir. Türkiyədə ən çox noxud istehsalı İzmir, Adana, Hatay, Balıkesir və Bursa kimi şəhərlərdə həyata keçirilir. Xüsusilə Ege, Mərmərə və Aralıq dənizi bölgələri noxud istehsalının intensiv olduğu bölgələr arasındadır. Bu bölgələrin iqlim şərtləri noxudun məhsuldar şəkildə yetişməsi üçün uyğun şərait yaradır. Xüsusilə sərin və rütubətli iqlimin hakim olduğu bu bölgələr noxudun keyfiyyətli və məhsuldar şəkildə böyüməsini təmin edir.
Noxud Yetişdirilməsində İqlim Və Torpaq Quruluşu Necə Olmalıdır?
Noxud sərin iqlim tərəvəzlərindən biridir və ən yaxşı inkişafını sərin və rütubətli hava şəraitində göstərir. Noxud yetişdirilərkən temperaturun donma nöqtəsindən yuxarı olması üstünlük təşkil edir. Cücərmə dövründə yüksək torpaq rütubəti toxumların çürüməsinə səbəb ola biləyi üçün torpaq rütubətinin balanslı olması vacibdir. Torpaq temperaturu təxminən 7-8 °C olduqda toxum səpini həyata keçirilir. Noxudun inkişafı üçün rütubətli və sərin mühit mühümdür. Lakin torpaqda həddindən artıq rütubət göbələk xəstəliklərinə yol aça bilər. Gündəlik temperatur ortalamasının 15-21 °C arasında olması idealdır. Müntəzəm və yavaş yağıntılar noxud dənələrinin keyfiyyətini artırır. Noxud torpaq seçimində seçicidir. Ağır torpaqlara üstünlük vermir və suyu yaxşı saxlayan alüvial torpaqlarda daha yaxşı inkişaf edir. Cücərmə dövründə artıq rütubətin toxum cücərməsinə mane ola biləcəyi unudulmamalıdır. Erkən məhsul üçün qumlu-gillicəli torpaqlar daha uyğun olsa da, yüksək məhsuldarlıq və keyfiyyətli məhsul əldə etmək üçün yaxşı drenajlı gilli-gillicəli torpaqlara üstünlük verilməlidir. Torpaq pH-nın 6,5-7 arasında olması da idealdır.
Noxud Səpini
Toxum səpini vaxtı bölgənin iqlim şəraitindən asılıdır. Fevralın əvvəlindən 15 marta qədər erkən yetişən – yarı-erkən yetişən sortlar, martdan aprelin əvvəlinə qədər yarı-erkən və gec yetişən sortlar, 15 apreldən sonra isə istiyə davamlı sortların səpini edilməlidir. Noyabr-dekabr aylarında isə payız sortları səpilə bilər. Yetişdirmə dövründə müntəzəm yağıntı alan və ya yağış yağdırma suvarma imkanı olan tarlalara düz səpin daha uyğundur. Noxud dirək növüdürsə, şırımlara səpin edilməlidir. Yerli sortlar adətən toxumsəpən maşınla səpilir. Düz səpinlərdə sıralar arası 30-40 sm, sıra üzəri 5-10 sm olacaq şəkildə toxum səpini edilməlidir. Dirək sortlarda isə sıralar arası 50-80 sm, sıra üzəri isə 15-25 sm olmalıdır. Dirək sortlar şırımların boyun nöqtələrinə ocaqvari olaraq səpilir. Bu səbəbdən hər ocağa 4-5 ədəd toxum atılır. Orta hesabla dekara 10-12 kq arasında toxum səpilir.
Noxud Yetişdirilməsində Suvarma
Payızda həyata keçirilən noxud yetişdirilməsində, bitkinin inkişaf dövrü adətən yağışlı bir dövrə təsadüf etdiyi üçün suvarmaya demək olar ki, heç ehtiyac duyulmur. Lakin, yazda edilən səpinlərdə yaxşı inkişaf təmin etmək üçün hava və torpaq şəraitindən asılı olaraq müntəzəm aralıqlarla suvarma aparılmalıdır. Çiçəkləmədən əvvəlki dövrdə və meyvə tutumundan sonrakı dövrdə olmaqla ən azı iki dəfə suvarma aparılır. Havaların çox quraq keçdiyi nadir hallarda üçüncü suvarma edilə bilər. Suvarma adətən şırım üsulu və ya yağış yağdırma şəklində həyata keçirilir. Bu sayədə bitkinin ehtiyac duyduğu suyun balanslı və effektiv şəkildə təmin edilməsi hədəflənir.
Noxud Yetişdirilməsində Gübrələmə
Noxud Yetişdirilməsində Məhsul Yığımı
Noxud yetişdirilməsi üçün, məhsul yığımı dövrü paxlaların və gövdənin quruyub qəhvəyi rəngə döndüyü, paxlaların sərtləşdiyi və əllə ovulduqda qırıldığı zamandır. Lakin paxlalar çatlamazdan əvvəl yığıma başlanmalıdır. Yetişmiş paxlalar ən geci iki üç gün ərzində yığılmalıdır, xüsusilə quru və isti havalarda dənələr sürətlə yetişir və gecikdikdə unlu bir quruluşa çevrilə bilər. Bu da konserv keyfiyyətini aşağı salır. Konservlik noxudlar adətən böyük sahələrdə texnika ilə yığıldığı halda, kiçik təsərrüfatlarda əllə yığılır. Yığım, bitkilərə zərər vermədən müntəzəm aralıqlarla həyata keçirilir.
Noxud Nə Qədər Müddətə Yetişir?
Noxud yığımı adətən yazda səpilənlərdə 12-16 həftə, payızda səpilənlərdə isə 32 həftə sonra başlayır. Kiçik təsərrüfatlarda əllə edilən yığımda bitkilər nəmli ikən biçilir və adətən səhər erkən saatlarda və ya axşama doğru edilir. Yığılan bitkilər tarlada və ya xırman yerində qurumağa buraxılır. Konserv zavodlarına gətirilən yığım yetkinliyinə çatmış noxudlar xüsusi maşınlarda dənələnir və qruplaşdırılır.
Noxud Yetişdirilməsində Məhsuldarlıq
Noxud yetişdirilməsi uyğun şəraitdə aparıldıqda kifayət qədər məhsuldardır. Lakin məhsuldarlıq, sortun yerli və ya dirək növü olmasından, paxlada olan dənə sayı və iriliyindən, ekoloji şəraitdən asılı olaraq dəyişir. Bir dekar sahədən paxlalı təzə noxud olaraq 1500-2000 kq, təzə dənəli noxud olaraq isə 500-800 kq arasında məhsul əldə edilə bilər. Yığımın mərhələli şəkildə aparılması, keyfiyyət və məhsuldarlığa müsbət təsir göstərir.
Kategoriler
Etiketler
